U bã đậu: Triệu chứng đặc trưng và cách điều trị hiệu quả

U bã đậu (hay u tuyến bã) có thể gặp ở mọi vùng da của cơ thể nhưng thường xuất hiện nhiều hơn ở những vùng da tiết mồ hôi, nơi có điều kiện vệ sinh kém và da không được khô thoáng. Cụ thể u bã đậu là gì?, u bã đậu có nguy hiểm không?, điều trị và phòng ngừa ra sao, cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây của Bệnh viện Đa khoa Hà Nội.
U bã đậu là gì?
U bã đậu là một khối u phát triển chậm dưới da, được bao bọc bởi một lớp màng, chứa chất nhờn đặc màu vàng đục, có cặn như chất bã và bao có thể có lỗ thông ra ngoài da. Hoặc có thể mọc ở mọi nơi trên cơ thể: đầu, cổ, tai, lưng, tay, chân. U xuất phát từ lớp biểu bì, lớp ngoài cùng của da. U này thường lành tính, không đau, thỉnh thoảng có thể bị nhiễm trùng. (1)
Nguyên nhân hình thành u bã đậu?
Tuyến bã nhờn là cơ quan bên trong da, có nhiệm vụ sản xuất và bài tiết một chất như sáp hay chất bã. Chất này được đổ vào nang lông qua một ống, sau đó thoát ra ở lỗ chân lông giúp bôi trơn da. Nếu xảy ra tình trạng tắc ống tuyến bã thì chất bã không có đường bài xuất nên cứ thế tích tụ lại và tạo thành u tuyến đậu. (2)
Các nguyên nhân chính gây tắc ống tuyến bã và hình thành u tuyến bã bao gồm:
- Da từng bị tổn thương: Sự tổn thương da có thể là một nguyên nhân chính khiến cho ống tuyến bã bị tắc, làm cho chất bã không thể được đẩy ra ngoài và dẫn đến sự tích tụ, hình thành u tuyến bã.
- Tuổi dậy thì: Sự thay đổi hormone trong giai đoạn dậy thì có thể ảnh hưởng đến tình trạng của ống tuyến bã, làm tăng khả năng tắc nghẽn và tạo điều kiện cho sự hình thành u bã đậu.
- Da nhờn nhưng hàng ngày không được vệ sinh sạch sẽ: Da nhờn khi không được vệ sinh sạch sẽ hàng ngày có thể tạo điều kiện thuận lợi cho tắc nghẽn ống tuyến bã, dẫn đến tích tụ chất bã và hình thành u tuyến bã.

Dấu hiệu nhận biết u bã đậu?
U tuyến bã không gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người bệnh nhưng lại khiến thẩm mỹ trên cơ thể. Dưới đây là một số cách nhận biết u bã đậu mà bạn nên biết, cụ thể là:
- Nhìn bên ngoài u tuyến bã giống mụn bọc.
- U tuyến bã thường nổi lên trên bề mặt da, không gây đau và cảm thấy mềm khi sờ vào.
- U có thể di chuyển khi ấn vào.
- U tuyến bã đậu thường xuất hiện ở những vùng da có nhiều dầu hoặc tiết mồ hôi, như lưng, nách, ngực, trước hoặc sau vành tai, mông…
- U tuyến bã có triệu chứng giống như nổi mụn bọc, dễ nhầm với mụn, nhọt.
- U tuyến bã lành tính không gây khó chịu nhưng nếu viêm nhiễm lâu ngày sẽ gây hoại tử, đau đớn và khó chịu.
- Đầu của u có màu xanh, có dịch vàng chảy ra kèm theo mùi hôi khi u bị vỡ ra..
- Một số trường hợp khối u quá to sẽ chèn vào các dây thần kinh khiến bệnh nhân khó chịu, đau nhức.

Các loại u bã đậu
U tuyến bã có nhiều loại, có thể mọc ở mọi nơi trên cơ thể: đầu, cổ, tai, lưng, tay, chân.
U bã đậu ở cổ
U bã đậu ở cổ là một dạng u nang biểu bì, là những khối u nhỏ, phát triển dưới da. U tuyến bã ở cổ thường không gây đau đớn.
U ở cổ có kích thước nhỏ đến rất lớn, hình tròn hoặc bầu dục như hạt gạo. Khi mới hình thành, u tuyến bã ở cổ có dạng một vết sưng nhỏ, lớp da bên trên có thể có màu giống màu da, trắng hoặc hơi vàng, bên trong chứa chất đục như mủ.
Nguyên nhân gây ra u bã đậu ở cổ là do sự tích tụ keratin (một loại protein xuất hiện tự nhiên trong tế bào da) bị mắc kẹt trong lỗ chân lông gây ra. U ở cổ hình thành khi protein bị kẹt dưới da, thường là do tổn thương da hoặc nang lông.
U bã đậu ở tai
U bã đậu sau tai sẽ mọc ở bất kỳ vị trí nào xung quanh tai, là một loại u nang biểu bì. U bã đậu thường xuất hiện ở các vị trí trên tai như vành tai, sau tai và dái tai (tai trái). U tuyến bã ở tai với hình dạng là những vết sưng nhỏ như hạt đậu hoặc hạt gạo, bên dưới da, có lớp vỏ bọc bên ngoài và bên trong chứa đầy bã mềm. Chúng thường có màu vàng đục hoặc vàng nhạt.
U bã đậu sau tai thường phát triển chậm và không gây đau, nên ít khi gây nguy hại cho sức khỏe. Tuy nhiên trong một số trường hợp, người bệnh có thể chọn cắt bỏ u nang nếu ảnh hưởng đến thẩm mỹ. U bã đậu sau tai hiếm khi bị vỡ, gây đau hoặc dẫn đến nhiễm trùng.

U bã đậu ở lưng
U tuyến bã có thể hình thành tại nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể. Người bệnh có thể mắc u bã đậu ở lưng, ngực, đầu, tay, chân,… U bã đậu ở lưng khá phổ biến, do vùng lưng có nhiều tuyến bã nhờn. U bã đậu ở lưng thường xuất hiện ở độ tuổi 30 hoặc 40, thường xuất hiện ở nam giới.U bã đậu ở lưng là khối u nhỏ có màng bao bọc bên trong chứa bã nhờn ở lưng thường phát triển chậm dưới da. U bã đậu ở lưng thường lành tính và hiếm khi gây đau hoặc nhiễm trùng.
Bã nhờn ở lưng thường phát triển chậm dưới da. U bã đậu ở lưng thường lành tính và hiếm khi gây đau hoặc nhiễm trùng. Người bệnh sẽ thường cảm thấy rát, đau hoặc thấy ở vùng da quanh khối u bị sưng đỏ khi khối u nhiễm trùng. U bã đậu có thể tồn tại lâu dài và có kích thước rất đa dạng.
U bã đậu ở nách
U bã đậu ở nách là túi bọc có bề mặt nhẵn, hình vòm, có chứa chất lỏng, di chuyển được và nằm dưới bề mặt da vùng nách. Hầu hết, u bã đậu ở nách hình thành khi các tế bào hình thành bề mặt da lão hóa di chuyển sâu hơn vào da thay vì bong ra. Hoặc loại u nang này hình thành do da kích ứng, tổn thương hoặc gặp vấn đề ở nang lông.
Khi u tuyến bã phát triển có thể gây kích ứng da và vỡ chảy dịch ra. Người bệnh sẽ cảm thấy ngứa tại vị trí của u tuyến bã. U bã đậu ở nách có thể tự hết hoặc tồn tại vĩnh viễn.Tuy nhiên, u bã đậu ở nách hiếm khi gây vấn đề gì nghiêm trọng. Người bệnh chỉ cần điều trị loại bỏ khối u khi u vỡ ra, gây đau và nhiễm trùng hoặc khi thấy ảnh hưởng đến sinh hoạt trong cuộc sống.
U bã đậu ở mông
U bã đậu ở mông là vết sưng nhỏ lành tính, có chứa chất lỏng dưới bề mặt da. Hầu hết u bã đậu ở mông hình thành khi các tế bào biểu bì, thay vì được đào thải ra ngoài như bình thường, lại lún sâu vào bên trong da. Đôi khi, tình trạng này xảy ra do da hoặc nang lông bị kích ứng và tổn thương. U bã đậu ở mông thường phát triển chậm, không gây đau và hiếm khi dẫn đến các triệu chứng nghiêm trọng cần điều trị. Người bệnh có thể điều trị nếu u tuyến bã tăng kích thước gây ảnh hưởng đến việc ngồi, nằm hoặc u vỡ ra, gây đau và thậm chí viêm, nhiễm trùng.
U bã đậu có nguy hiểm không?
U tuyến bã có nguy hiểm không? là câu hỏi của nhiều người khi bị u bã đầu. Bản chất của các khối u tuyến bã là lành tính nên cũng không quá lo ngại. Thông thường, u tuyến bã không gây đau. Tuy nhiên, khi bị viêm nhiễm, u có thể dẫn đến hoại tử, mưng mủ hoặc loét da, gây ra cảm giác đau đớn cho người bệnh.
Ngoài ra khối u có thể tái phát lại nhiều lần và dễ bị nhiễm trùng nếu nặn hoặc rạch khối u lấy nhân bên trong ra. Những trường hợp đã phẫu thuật loại bỏ u tuyến bã nhưng không chăm sóc và vệ sinh da đúng cách có nguy cơ nhiễm khuẩn rất cao.
Mặc dù không gây ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, nhưng u sẽ gây mất thẩm mỹ khi chúng xuất hiện và phát triển to ở tai, cằm, trán hay u bã đậu ở bộ phận sinh dục trẻ nhỏ…. Một số trường hợp khối u có kích thước lớn, gây mưng mủ, viêm nhiễm sẽ gây đau nhức cho người bệnh.

Chẩn đoán u bã đậu
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ u tuyến bã, người bệnh nên nhanh chóng đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời. Một số phương pháp chẩn đoán u bã đậu, bao gồm:
- Khám lâm sàng: bác sĩ sẽ xem, kiểm tra vị trí, kích thước, sờ nắn u nang và hỏi người bệnh thêm về triệu chứng.
- Xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh.
- Siêu âm: Phương pháp này giúp xác định vị trí, hình ảnh u bã đậu và tình trạng của u nang.
- Chụp CT: Giúp đánh giá kích thước, tính chất của u nang bã đậu ở mông và hỗ trợ bác sĩ xây dựng liệu trình điều trị phù hợp.
- Sinh thiết: Bác sĩ lấy một mẫu mô nhỏ từ u nang để kiểm tra chi tiết.
Dựa vào các dấu hiệu lâm sàng, hình ảnh u bã đậu, vị trí xuất hiện, và kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ xác định liệu có phải là u tuyến bã hay không và đưa ra phương án điều trị phù hợp. Mặc dù u bã đậu là loại u lành tính, không nguy hiểm, nhưng có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ.
Phương pháp điều trị u bã đậu
U tuyến bã là một loại u lành tính, không gây nguy hiểm nhưng mất thẩm mỹ. Khi kích thước khối u nhỏ tầm 1-2cm, chưa nhiễm trùng, người bệnh nên đến gặp các bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và can thiệp điều trị loại bỏ khối u. Nếu để lâu u tuyến bã dễ thành u bã đậu bội nhiễm, chảy mủ và viêm loét, lúc này việc cắt bỏ u phức tạp, nguy cơ để lại sẹo xấu rất cao.
Rất ít trường hợp u tự biến mất. U bã đậu chỉ xảy ra khi lỗ chân lông bị bít tắc. Trong trường hợp này, khi lỗ chân lông được làm thông thoáng hoặc cơ thể được giải độc, giải nhiệt, khối u sẽ dần dần thu nhỏ và teo lại. Phương pháp tối ưu để loại bỏ u bã đậu chủ yếu là thực hiện tiểu phẫu là ca phẫu thuật nhỏ, thực hiện ngay mà không cần gây mê, chỉ gây tê tại chỗ. Nếu u bã đậu đã viêm nhiễm, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng thuốc chữa nhiễm trùng, kháng viêm và giảm đau.
Trường hợp u bã đậu đã viêm nhiễm, bác sĩ sẽ chỉ định dùng các loại thuốc chữa nhiễm trùng, kháng viêm và giảm đau. Nếu tình trạng viêm nhiễm đã ổn, bác sĩ sẽ xem xét làm phẫu thuật. Hiện nay, có hai hình thức phẫu thuật u bã đậu, bao gồm:
- Phẫu thuật thông thường: Thời gian phẫu thuật kéo dài khoảng 30 – 45 phút. Người bệnh sẽ được gây tê tại chỗ, sau đó phẫu thuật viên sẽ sử dụng dao phẫu thuật vô trùng để rạch một đường nhỏ tại vị trí của khối u nhằm loại bỏ lớp vỏ nang bao bọc bên ngoài cùng chất bã bên trong. Cuối cùng, bác sĩ sẽ khâu lại vết rạch và hướng dẫn người bệnh chăm sóc, theo dõi tại nhà mà không cần phải lưu lại bệnh viện.
- Phẫu thuật laser: Đây là phương pháp hiện đại hơn so với phẫu thuật thông thường, được thực hiện bằng cách sử dụng tia laser với nhiệt độ phù hợp để làm bay hơi khối u. Phương pháp này có tính thẩm mỹ cao vì ít để lại sẹo.
Theo Ths.Bs Phạm Duy Tùng – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội chia sẻ: “Tuyệt đối không tự ý dùng tay nặn, rạch để loại bỏ u tuyến bã, vì có thể gây nhiễm trùng, viêm loét.”
Bệnh viện Đa khoa Hà Nội sở hữu đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, chuyên môn cao cùng hệ thống thiết bị y tế hiện đại, đáp ứng tối đa nhu cầu khám chữa bệnh của khách hàng. Vui lòng liên hệ hotline 1900 234529 để được tư vấn và hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
U bã đậu có nên mổ không?
Phẫu thuật (mổ) cắt bỏ là phương pháp chữa trị u tuyến bã phổ biến và mang lại hiệu quả. Vì vậy, ngay khi có những dấu hiệu nghi ngờ mắc u tuyến bã, người bệnh nên đến các bệnh viện chuyên khoa để chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Mổ u bã đậu có đau không?
Trong quá trình loại bỏ u, bệnh nhân được bác sĩ gây tê tại chỗ nên không có cảm giác đau. Sau mổ, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc cho người bệnh để điều trị tại nhà.
U bã đậu có tái phát không?
Đây là loại u thường bị nhầm với mụn hay nhọt, nên bệnh nhân có xu hướng tự nặn ra, nhưng không giải quyết triệt để mà còn tăng nguy cơ nhiễm trùng, khiến bệnh tái đi tái lại nhiều lần không khỏi.
Ngăn ngừa u bã đậu như thế nào?
Các biện pháp dưới đây chỉ có thể giúp giảm nguy cơ mắc u bã đậu:
- Giữ vệ sinh da sạch sẽ, khô thoáng, đặc biệt là những người có da dầu.
- Tắm nước ấm có thể giúp làm sạch lỗ chân lông và hạn chế tình trạng ứ đọng bã nhờn, gây u bã đậu.
- Sử dụng sản phẩm tắm gội có tác dụng làm sạch bã nhờn tốt.
U bã đậu có tự hết không?
Loại u này có thể tự hết nhưng rất hiếm. Chỉ trong trường hợp u tuyến bã là kết quả của tình trạng bít tắc lỗ chân lông. Lúc này, khi tác động vào lỗ chân lông làm cho lỗ chân lông được thông thoáng hoặc cơ thể được giải độc, giải nhiệt thì khối u sẽ dần dần thu nhỏ và teo lại.
Mổ u bã đậu bao lâu thì lành?
Thời gian lành của vết mổ sau phẫu thuật u tuyến bã phụ thuộc vào kích thước, vị trí của khối u và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Thông thường, vết mổ sẽ lành hẳn sau 1-2 tuần.
Mổ u bã đậu có được bảo hiểm không?
Chi phí mổ u bã đậu là vấn đề lo lắng và gây băn khoăn đối với những bệnh nhân có khó khăn về vấn đề tài chính. Bệnh nhân mổ u tuyến bã có được bảo hiểm không cũng phụ thuộc vào điều kiện chi trả của bảo hiểm y tế họ sở hữu.
U bã đậu không mổ có sao không?
Tuy u tuyến bã là u lành tính nhưng nếu không điều trị kịp thời có thể chuyển biến nghiêm trọng như hoại tử, viêm loét hoặc mưng mủ, khiến quá trình điều trị gặp khó khăn và dễ để lại sẹo xấu sau phẫu thuật.
Nguồn tham khảo:
- What to know about sebaceous cysts. https://www.medicalnewstoday.com/articles/312361 , (30/12/2024)
- Epidermal Inclusion Cyst (Sometimes Called Sebaceous Cyst), https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14165-sebaceous-cysts , (30/12/2024)