Áp xe vú sau sinh là tình trạng hình thành ổ mủ trong tuyến vú ở người mẹ đang cho con bú. Bệnh thường xuất hiện khi tình trạng tắc tia sữa hoặc viêm vú không được xử trí kịp thời. Vú bị áp xe vẫn có thể cho con bú nhưng tùy tình trạng và cần hỏi ý kiến bác sĩ. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, bạn nên đi thăm khám sớm để được điều trị và hướng dẫn cách cho con bú an toàn.

Áp xe vú sau sinh thường được nhận diện qua các dấu hiệu sưng đau, xuất hiện khối cứng bất thường, cảm giác nóng đỏ ở ngực. Tình trạng này dễ bị nhầm lẫn với tắc tia sữa và thường khiến các mẹ lo lắng phải ngừng cho con bú. Bài viết sẽ giúp bạn nhận biết sớm các dấu hiệu để đi khám và giữ nguồn sữa trong quá trình điều trị.

Áp xe vú sau sinh là gì?

ThS.BS Trương Thị Thùy An, Trung tâm Vú HANO, cho biết: “Áp xe tuyến vú là tình trạng tích tụ mủ trong mô tuyến vú”. Áp xe vú sau sinh là bệnh lý nhiễm trùng do vi khuẩn gây ra, thường xuất hiện giai đoạn đầu sau sinh khi các mẹ đang cho con bú.

Vì sao phụ nữ sau sinh dễ bị áp xe vú?

BS.CKII Trần Thị Hợp, Cố vấn chuyên môn Trung tâm Vú HANO, Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, chia sẻ: “Áp xe vú thường gặp ở phụ nữ cho con bú do bị tắc tia sữa, làm cho ống dẫn sữa không thông. Vi khuẩn xâm nhập và gây ra áp xe vú”.

Theo Tài liệu Viêm vú: Nguyên nhân và cách xử trí của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sữa ứ đọng và nhiễm khuẩn là hai nguyên nhân chính gây viêm vú còn nứt hoặc trầy núm vú là yếu tố liên quan. Viêm vú không được xử trí sớm có thể dẫn đến áp xe vú. Các yếu tố này thường nối tiếp nhau:

• Sữa mẹ ứ đọng kéo dài do em bé bú chưa hết, bỏ cữ hoặc sữa dư không được vắt ra hết.
• Vết nứt, trầy trên núm vú của mẹ (thường do em bé chưa ngậm đúng khớp ngậm) trở thành con đường cho vi khuẩn trên da, trong miệng bé đi vào mô vú.
• Vi khuẩn xâm nhập vào vùng sữa ứ khiến vùng vú bị nhiễm khuẩn rồi hóa mủ. Đánh giá tình trạng chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật áp xe vú tại khoa Ngoại Vú Bệnh viện K xác định vi khuẩn tụ cầu vàng là tác nhân chủ yếu.

Nghiên cứu Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của sản phụ áp xe vú sau sinh tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương trên các trường hợp đến khám và điều trị ghi nhận áp xe vú hay gặp từ tháng 1 đến tháng 4 sau sinh. Vì vậy trong khoảng thời gian này các mẹ cần đặc biệt chú ý, nhất là khi có dấu hiệu tắc tia sữa hoặc viêm vú.

Áp xe vú do tắc tia sữa hình thành như thế nào?

Tình trạng sữa ứ đọng và nhiễm khuẩn không được xử trí sớm có thể nặng dần qua từng giai đoạn và tiến triển thành áp xe vú. Theo Hướng dẫn của Academy of Breastfeeding Medicine (ABM), tắc tia sữa, viêm vú và áp xe là các mức độ nặng dần của cùng một quá trình viêm ở tuyến vú:

• Tắc tia sữa khiến vú căng, có cục cứng, đau ở một vùng, có thể hơi đỏ nhưng chưa sốt.
• Viêm vú khiến vùng vú ngày càng đỏ, sưng và đau hơn, có thể sốt, ớn lạnh, mệt mỏi.
• Viêm kéo dài dẫn đến nhiễm khuẩn, tình trạng đỏ và cứng nặng dần, có thể lan rộng.
• Đám viêm tấy với biểu hiện vùng cứng chắc như một khối nhưng chưa có ổ mủ rõ.
• Ổ dịch mủ nhiễm khuẩn, đau nhiều, ấn vào có thể thấy lùng nhùng.

Tắc tia sữa bao lâu thì thành áp xe?

Không có mốc cố định cho tất cả các trường hợp. Tắc tia sữa bao lâu thì dẫn tới áp xe phụ thuộc vào mức độ tắc, sữa có được lấy ra ngoài đều hay không, viêm vú được xử trí sớm hay muộn.

Các mẹ cũng lưu ý thêm rằng, không phải tất cả các ca tắc tia sữa hay viêm vú đều tiến triển thành áp xe vú.

Khoảng 3 – 11% phụ nữ bị viêm vú cấp sẽ tiến triển thành áp xe vú (ABM). Đánh giá kết quả điều trị áp xe vú ở những phụ nữ cho con bú tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội ghi nhận áp xe chiếm 3,84% số sản phụ điều trị tắc tia sữa sau sinh tại bệnh viện này.

Dấu hiệu áp xe vú sau sinh

Dấu hiệu nhận biết

Theo WHO, các mẹ có thể sờ thấy một khối sưng đau ở vú kèm nóng, đỏ và có thể sốt. Nếu để lâu, khối có thể mềm, ấn vào lùng nhùng, da trên khối này đổi màu hoặc hoại tử. Các dấu hiệu áp xe vú khi cho con bú thường xuất hiện gồm:

• Khối cứng, đau ở một vùng vú, đau rõ khi chạm vào hoặc khi cho bú.
• Da trên khối đỏ, nóng.
• Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, đau mỏi người.
• Khối sưng căng, da trên khối căng bóng.
• Sờ thấy hạch ở nách cùng bên, ấn đau.
• Khối mềm dần, ấn lùng nhùng.
• Da trên khối đổi màu hoặc hoại tử, có thể thấy mủ chảy qua núm vú hoặc lẫn trong sữa.

Tuy nhiên, không phải trường hợp bị áp xe vú ở phụ nữ sau sinh nào cũng có đủ các triệu chứng trên. Theo WebMD – Breast Infection, nếu ổ áp xe nằm sâu trong tuyến vú, các mẹ khó có có thể sờ thấy khối bất thường. Một số người có thể không bị sốt (WHO).

Bên cạnh đó, áp xe vú, tắc tia sữa, viêm vú và nang bọc sữa cũng dễ bị nhầm lẫn do có biểu hiện tương tự. Nếu thấy bất thường các mẹ nên đi khám để được chẩn đoán sớm và chính xác.

Khi nào cần đến viện ngay?

Nếu nghi ngờ bản thân bị áp xe vú và có các dấu hiệu sau, các mẹ không nên trì hoãn mà cần đến bệnh viện ngay:

• Sốt cao không hạ, rét run.
• Người lơ mơ, mệt mỏi, chóng mặt, tim đập nhanh.
• Vùng đỏ trên vú sưng, lan nhanh.
• Da vú chuyển màu tím sẫm, xuất hiện phồng rộp hoặc hoại tử.

Sau chọc hút hoặc dẫn lưu, nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây, mẹ cũng cần báo ngay với bác sĩ:

• Sốt, vú căng đau trở lại.
• Dịch chảy nhiều, có mùi hôi.
• Sữa rỉ qua vết thương liên tục.

Điều trị áp xe vú sau sinh

Theo WHO, nguyên tắc điều trị áp xe vú là lấy mủ ra khỏi ổ áp xe kết hợp dùng kháng sinh. Hai phương pháp lấy mủ chính là chọc hút bằng kim và rạch dẫn lưu.Bác sĩ chẩn đoán áp xe vú sau sinh dựa vào khám lâm sàng và siêu âm vú sau đó sẽ đưa ra chỉ định phù hợp.

ThS.BS Trương Thị Thùy An, Trung tâm Vú HANO, cho biết: “Với bệnh nhân bị áp xe vú, thường ưu tiên chọc hút mủ dưới hướng dẫn siêu âm, phối hợp sử dụng thuốc kháng sinh. Quá trình điều trị có thể cần phải chọc hút nhiều lần.”

Vú bị áp xe có cho con bú được không?

Phần lớn các mẹ bị áp xe vú sau sinh vẫn cho con bú được. Tuy nhiên mỗi trường hợp lại có cách cho bú riêng, gia đình cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên môn.

ABM khuyến nghị mẹ tiếp tục cho em bé bú bên vú bị ảnh hưởng sau khi dẫn lưu. Còn WHO cho rằng việc ngừng cho bú không giúp mẹ hồi phục nhanh hơn và có thể khiến tình trạng nặng thêm.

Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương ghi nhận 95,7% trường hợp áp xe vú sau sinh được chích rạch vẫn cho con bú cả hai bên sau điều trị. Dù thuộc trường hợp nào, các mẹ cũng không nên tự ý ngừng cho bú hoàn toàn mà cần hỏi bác sĩ điều trị.

Cách giữ nguồn sữa khi bị áp xe vú

Duy trì cho con bú, vắt hoặc hút sữa ra đều đặn có thể giúp mẹ giữ nguồn sữa đồng thời hỗ trợ quá trình hồi phục của vú:

• Cho em bé bú bình thường ở bên vú không bị ảnh hưởng.
• Vắt hoặc hút sữa bên vú bị áp xe nếu bé chưa bú được, lưu ý hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện.
• Không hút sữa quá mức hoặc cố hút cạn sữa vì có thể kích thích tiết thêm sữa, làm vú căng hơn.
• Tuân thủ chỉ định của bác sĩ trong việc điều trị.

Ai dễ bị áp xe vú sau sinh và cách phòng ngừa

Đối tượng nguy cơ cao

Phụ nữ sau sinh thuộc một trong các trường hợp dưới đây có nguy cơ cao bị áp xe vú:

• Sinh con lần đầu: Kết quả điều trị áp xe vú bằng kỹ thuật chọc hút dưới hướng dẫn siêu âm ở phụ nữ sau sinh tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương ghi nhận có 87,9% trường hợp sinh con lần đầu.
• Từng bị áp xe vú ở lần sinh trước: Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội ghi nhận 20,6% bệnh nhân có tiền sử này.
• Ngừng cho bú đột ngột khi đang bị viêm vú: WHO cho rằng việc này không giúp viêm vú khỏi nhanh hơn và có thể khiến tình trạng nặng thêm.
• Massage mạnh hoặc bóp vú khi tắc sữa: Theo ABM, massage mạnh có thể gây tổn thương mao mạch và mô – yếu tố nguy cơ chính dẫn đến viêm tấy và áp xe.
• Một số trường hợp hút sữa quá nhiều: máy hút sữa có thể kích thích tạo sữa quá mức.

Cách phòng ngừa áp xe vú sau sinh

Để phòng ngừa áp xe vú sau sinh hiệu quả, các mẹ nên lưu ý:

• Cho con bú đúng cách: bé ngậm đúng khớp, bú đều hai bên, bú đủ nhu cầu và không bỏ cữ dài.
• Không để sữa bị ứ đọng kéo dài: dễ dẫn đến căng sữa, tắc tia sữa.
• Xử trí sớm khi có dấu hiệu: tắc tia sữa hay viêm vú, nứt núm vú.
• Tránh ngừng bú đột ngột.
• Đi khám kịp thời: khi có các dấu hiệu bất thường.

Câu hỏi thường gặp

Có thể bị áp xe vú khi mang thai không?

Có. Áp xe vú không chỉ xuất hiện ở phụ nữ sau sinh mà còn có thể xảy ra ở phụ nữ mang thai.

Khi mang thai, nội tiết tố kích thích tuyến vú của mẹ phát triển mạnh, số lượng và kích thước các tuyến sữa đều tăng. Một số mẹ thậm chí đã bắt đầu tiết sữa non. Nếu vi khuẩn xâm nhập qua vết trầy xước ở núm vú vào mô tuyến đang phát triển, vú có thể bị viêm và hóa mủ thành áp xe.

Không cho con bú có bị áp xe vú không?

Có. Phụ nữ không cho con bú vẫn có thể bị áp xe vú. Trường hợp này ổ mủ  thường nằm ở ngay dưới hoặc quanh quầng vú. Phụ nữ gần cuối độ tuổi sinh đẻ, người hút thuốc lá và đái tháo đường thường có nguy cơ cao hơn.

Áp xe vú sau sinh có tái phát không?

Có thể tái phát. Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương ghi nhận tỷ lệ tái phát 3,4%. Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội ghi nhận 2%. Thông thường, bệnh tái phát trong các trường hợp ổ mủ chưa được lấy hết, sữa vẫn bị ứ đọng sau điều trị, điều trị viêm vú muộn/ chưa triệt để, đã từng bị áp xe vú.

Bị áp xe vú có bị mất sữa không?

Lượng sữa bên vú bị áp xe có thể giảm tạm thời trong quá trình điều trị. Sau đó lượng sữa thường hồi phục nếu mẹ vẫn cho bú hoặc vắt sữa đều.

Áp xe vú sau sinh không chỉ gây đau đớn mà còn khiến nhiều mẹ bỉm lo lắng về vấn đề cho con bú. Tuy nhiên, tình trạng này có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Do đó, ngay khi thấy vú xuất hiện khối sưng đau, nóng đỏ hoặc sốt không giảm, các mẹ nên đi khám thay vì tự xử trí tại nhà. Bác sĩ sẽ có chỉ định và hướng dẫn cụ thể cho từng trường hợp.

Trong trường hợp còn băn khoăn, bạn có thể liên hệ Trung tâm vú HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội qua hotline 0971 088 897 / 0981 500 770 để được tư vấn hoặc đặt lịch thăm khám.

NGUỒN THAM KHẢO

1. World Health Organization. Mastitis: causes and management. Geneva: World Health Organization; 2000. WHO/FCH/CAH/00.13. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/WHO_FCH_CAH_00.13
2. Mitchell KB, Johnson HM, Rodríguez JM, Eglash A, Scherzinger C, Zakarija-Grkovic I, et al. Academy of Breastfeeding Medicine clinical protocol #36: the mastitis spectrum, revised 2022. Breastfeed Med. 2022;17(5):360-76. doi:10.1089/bfm.2022.29207.kbm. Available from: https://doi.org/10.1089/bfm.2022.29207.kbm
3. National Institute for Health and Care Excellence. Mastitis and breast abscess [Internet]. London: NICE; [cập nhật lần cuối: cần bổ sung]. Available from: https://cks.nice.org.uk/topics/mastitis-breast-abscess/
4. Healthify He Puna Waiora. Breast abscess [Internet]. New Zealand: Healthify; 2025 [duyệt bởi Dunn A, 09/7/2025]. Available from: https://healthify.nz/health-a-z/b/breast-abscess
5. Nguyễn Quảng Bắc, Đoàn Tú Anh. Nhận xét điều trị áp xe vú sau sinh tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Tạp chí Y học Việt Nam. 2023;[tập(số)]:268-71. Available from: https://vnras.com/nhan-xet-dieu-tri-ap-xe-vu-sau-sinh-tai-benh-vien-phu-san-trung-uong/