Phác Đồ Kích Trứng Cho Bệnh Nhân Ung Thư Có Gì Đặc Biệt?
Với bệnh nhân ung thư, bác sĩ thường lựa chọn phác đồ kích trứng giúp rút ngắn thời gian chờ, như random-start (bắt đầu kích trứng không phụ thuộc ngày kinh) hoặc phác đồ đối kháng GnRH. Letrozole có thể được kết hợp trong một số trường hợp ung thư nhạy cảm với hormone [1]. Quá trình kích trứng thường kéo dài khoảng 8–14 ngày và cần phối hợp với bác sĩ ung bướu để không ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị. Các nghiên cứu hiện có chưa ghi nhận rõ việc kích trứng làm tăng nguy cơ tái phát ung thư, nhưng dữ liệu vẫn còn hạn chế.
Sau khi được chẩn đoán ung thư, nhiều phụ nữ trẻ phải nhanh chóng cân nhắc giữa việc điều trị bệnh và bảo tồn khả năng sinh sản để có cơ hội sinh con trong tương lai. Phác đồ kích trứng trong những trường hợp này được điều chỉnh để phù hợp với tình trạng sức khỏe và thời gian dự kiến bắt đầu điều trị ung thư. Bài viết sẽ giúp bạn hiểu rõ các phác đồ thường được sử dụng, thời gian kích trứng, quy trình thực hiện và những rủi ro cần lưu ý.
Vì sao kích trứng cho bệnh nhân ung thư khác với thông thường?
GS.TS Nguyễn Duy Ánh – Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung ương nhấn mạnh xu hướng điều trị ung thư hiện nay là vừa điều trị bệnh vừa bảo tồn chức năng sinh sản và nội tiết; với bệnh nhân ung thư vùng tiểu khung cần xạ trị, bảo tồn mô buồng trứng trước điều trị được xem là một lựa chọn quan trọng [2].
Kích trứng cho bệnh nhân ung thư cần được điều chỉnh để phù hợp với thời gian điều trị và tình trạng sức khỏe. Mục tiêu là thu trứng để trữ đông hoặc tạo phôi trước khi các phương pháp điều trị ung thư ảnh hưởng đến buồng trứng.
Điều trị ung thư ảnh hưởng thế nào đến buồng trứng và khả năng sinh sản?
Một số phương pháp điều trị ung thư, đặc biệt là hóa trị, có thể làm giảm số lượng trứng và tăng nguy cơ suy buồng trứng sớm. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tuổi, loại thuốc, liều lượng và thời gian điều trị. Vì vậy, ASRM khuyến cáo phụ nữ có nguy cơ suy giảm khả năng sinh sản nên được tư vấn bảo tồn càng sớm càng tốt, tốt nhất trước khi bắt đầu điều trị [3].
Vì sao cần điều chỉnh phác đồ kích trứng cho người bệnh ung thư?
Có ba lý do chính khiến phác đồ kích trứng ở bệnh nhân ung thư có những điểm khác biệt:
- Cần tiết kiệm thời gian: Người bệnh thường phải sớm bắt đầu hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật. Vì vậy, việc bảo tồn khả năng sinh sản cần được thực hiện nhanh chóng và không làm chậm kế hoạch điều trị ung thư [1].
- Không thể chờ đến đầu chu kỳ kinh: Phác đồ kích trứng thông thường thường bắt đầu vào đầu chu kỳ kinh. Tuy nhiên, chờ đến kỳ kinh tiếp theo có thể khiến người bệnh mất thêm thời gian. Phác đồ random-start giúp bác sĩ chủ động bắt đầu kích trứng mà không cần chờ đến thời điểm này.
- Cần kiểm soát nồng độ estrogen: Quá trình kích trứng có thể làm estrogen tăng cao. Với người mắc ung thư nhạy cảm với hormone, đặc biệt là ung thư vú dương tính thụ thể nội tiết, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp letrozole để hạn chế sự gia tăng estrogen [1].
Các phác đồ kích trứng cho bệnh nhân ung thư có gì đặc biệt?
Việc lựa chọn phác đồ kích trứng cho bệnh nhân ung thư phụ thuộc vào loại ung thư, tình trạng dự trữ buồng trứng, thời gian dự kiến bắt đầu điều trị và mức độ nhạy cảm với hormone. Mục tiêu là thu được trứng có chất lượng phù hợp để trữ đông hoặc tạo phôi, đồng thời hạn chế tối đa ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị ung thư.
Phác đồ random-start: Không cần chờ đến đầu chu kỳ kinh
Random-start là phác đồ cho phép bắt đầu kích trứng tại bất kỳ thời điểm nào trong chu kỳ kinh, thay vì phải chờ đến ngày 2–3 của chu kỳ tiếp theo. Điều này giúp người bệnh chủ động thời gian bảo tồn sinh sản trước khi hóa trị hoặc xạ trị.
Các nghiên cứu cho thấy random-start có thể thu được số lượng trứng hoặc phôi sử dụng được tương đương với phác đồ bắt đầu đầu chu kỳ. Tuy nhiên, thời gian dùng thuốc và liều thuốc có thể nhiều hơn đôi chút. Phác đồ này thường được cân nhắc khi người bệnh cần sớm tiến hành điều trị ung thư [1].
Phác đồ đối kháng GnRH: Chủ động kiểm soát quá trình kích trứng
Phác đồ đối kháng GnRH sử dụng thuốc đối kháng hormone giải phóng gonadotropin để ngăn rụng trứng sớm, giúp bác sĩ chủ động kiểm soát thời điểm chọc hút trứng. Đây là một trong những lựa chọn thường được cân nhắc trong các chu kỳ kích trứng cần triển khai khẩn trương.
Ở người có nguy cơ quá kích buồng trứng (OHSS), bác sĩ có thể sử dụng GnRH agonist để kích hoạt trưởng thành noãn thay cho hCG, nhằm giảm nguy cơ biến chứng. Trong một số trường hợp cần thu được nhiều trứng trong thời gian ngắn, phương pháp kích trứng kép DuoStim cũng có thể được cân nhắc, tùy tình trạng người bệnh [1].
Phối hợp letrozole: Kiểm soát nồng độ estrogen
Với bệnh nhân mắc ung thư nhạy cảm với hormone, đặc biệt là ung thư vú dương tính với thụ thể estrogen (ER+), bác sĩ có thể phối hợp letrozole trong quá trình kích trứng. Thuốc giúp hạn chế quá trình sản xuất estrogen, từ đó giảm mức tăng hormone này trong thời gian kích thích buồng trứng.
Letrozole không được sử dụng thường quy cho tất cả bệnh nhân ung thư mà chỉ được cân nhắc khi phù hợp với loại ung thư và tình trạng sức khỏe. Việc lựa chọn thuốc cần có sự phối hợp giữa bác sĩ hỗ trợ sinh sản và bác sĩ ung bướu [1], [4], [5].
Lựa chọn thuốc kích trưởng thành noãn và phòng ngừa OHSS
Thời điểm kích trưởng thành noãn được xác định dựa trên kích thước nang noãn, kết quả siêu âm và xét nghiệm nội tiết. Với bệnh nhân có nguy cơ OHSS, bác sĩ có thể ưu tiên GnRH agonist trigger trong chu kỳ đối kháng GnRH để giảm nguy cơ quá kích. Người bệnh cần được theo dõi trong suốt quá trình kích trứng nhằm kịp thời điều chỉnh phác đồ khi cần thiết [1].
Thời gian kích trứng và thời điểm chọc hút trứng
Kích trứng mất bao lâu?
Quá trình kích thích buồng trứng thường kéo dài khoảng 8–14 ngày, tùy thuộc vào phác đồ và khả năng đáp ứng của từng người bệnh. Trong thời gian này, bác sĩ theo dõi sự phát triển của nang noãn thông qua siêu âm và xét nghiệm nội tiết khi cần thiết.
Với phác đồ random-start, người bệnh có thể bắt đầu kích trứng ở bất kỳ thời điểm nào trong chu kỳ kinh mà không cần chờ đến đầu chu kỳ tiếp theo. Tuy nhiên, thời gian kích trứng thực tế vẫn phụ thuộc vào đáp ứng buồng trứng và không phải trường hợp nào cũng rút ngắn hơn so với phác đồ thông thường [5].
Khi nào nên kích trứng và chọc hút trứng?
Thời điểm phù hợp nhất để bảo tồn khả năng sinh sản là sau khi được chẩn đoán ung thư và trước khi bắt đầu các phương pháp điều trị có nguy cơ ảnh hưởng đến buồng trứng, đặc biệt là hóa trị.
Nếu người bệnh cần sớm điều trị ung thư, bác sĩ có thể cân nhắc phác đồ random-start hoặc các phương án bảo tồn khác để tận dụng khoảng thời gian hiện có. Trong trường hợp không đủ thời gian thực hiện kích trứng và chọc hút trứng, trữ đông mô buồng trứng có thể được xem xét nếu phù hợp.
Thời điểm tiến hành cần được thống nhất giữa bác sĩ hỗ trợ sinh sản và bác sĩ ung bướu, bảo đảm việc bảo tồn khả năng sinh sản không làm trì hoãn điều trị ung thư ngoài giới hạn an toàn [1], [5], [6].
Quy trình bảo tồn khả năng sinh sản trước điều trị ung thư
Bảo tồn khả năng sinh sản nên được thực hiện trước khi người bệnh bắt đầu các phương pháp điều trị ung thư có nguy cơ ảnh hưởng đến buồng trứng. Quy trình thường gồm các bước sau:
Bước 1: Thăm khám và tư vấn
Bác sĩ hỗ trợ sinh sản đánh giá tuổi, dự trữ buồng trứng thông qua xét nghiệm AMH, siêu âm đếm nang thứ cấp (AFC) và tình trạng sức khỏe tổng thể. Đồng thời, người bệnh cần cung cấp thông tin về loại ung thư, giai đoạn bệnh và kế hoạch điều trị dự kiến để bác sĩ lựa chọn phương pháp bảo tồn phù hợp.
Bước 2: Lựa chọn phương pháp bảo tồn
Tùy vào tình trạng sức khỏe, thời gian trước khi điều trị ung thư và nhu cầu sinh sản trong tương lai, bác sĩ có thể tư vấn trữ đông trứng hoặc phôi. Với người bệnh chưa có thời gian hoặc không phù hợp để kích trứng, trữ đông mô buồng trứng có thể là phương án cần cân nhắc.
Bước 3: Thực hiện kích trứng và chọc hút (nếu lựa chọn trữ trứng hoặc phôi)
Người bệnh sử dụng thuốc kích thích buồng trứng theo phác đồ được chỉ định, kết hợp theo dõi qua siêu âm và xét nghiệm khi cần. Khi nang noãn đạt độ trưởng thành, bác sĩ tiến hành chọc hút trứng dưới hướng dẫn siêu âm. Trứng có thể được trữ đông trực tiếp hoặc thụ tinh với tinh trùng để tạo phôi và bảo quản.
Bước 4: Bảo quản và tiếp tục điều trị ung thư
Trứng, phôi hoặc mô buồng trứng được lưu trữ tại cơ sở y tế đủ điều kiện. Sau khi hoàn tất quy trình bảo tồn, người bệnh tiếp tục điều trị ung thư theo kế hoạch đã thống nhất với bác sĩ ung bướu.
Rủi ro và những điều cần lưu ý khi kích trứng cho bệnh nhân ung thư
Kích trứng trước điều trị ung thư giúp bảo tồn khả năng sinh sản nhưng cũng tiềm ẩn một số rủi ro. Người bệnh cần được đánh giá kỹ về tình trạng sức khỏe, loại ung thư và kế hoạch điều trị để lựa chọn phương án phù hợp.
Nguy cơ quá kích buồng trứng (OHSS)
Quá kích buồng trứng (OHSS) là biến chứng có thể xảy ra khi buồng trứng đáp ứng quá mức với thuốc kích thích. Tình trạng này khiến buồng trứng to lên, gây đau bụng, chướng bụng, buồn nôn và tích tụ dịch trong ổ bụng. Trường hợp nặng có thể dẫn đến khó thở, rối loạn tuần hoàn hoặc hình thành huyết khối [6].
Mức độ OHSS có thể khác nhau tùy từng người bệnh. Để hạn chế nguy cơ, bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ phù hợp, theo dõi đáp ứng buồng trứng và cân nhắc phương pháp kích trưởng thành noãn ít nguy cơ quá kích ở những trường hợp cần thiết [1].
Sau chọc hút trứng, người bệnh cần chú ý các dấu hiệu bất thường:
- Triệu chứng nhẹ: Chướng bụng hoặc khó chịu nhẹ, có thể gặp trong thời gian ngắn sau chọc hút.
- Cần liên hệ bác sĩ: Đau bụng tăng dần, bụng căng nhanh, buồn nôn, nôn hoặc tiểu ít.
- Cần được cấp cứu: Khó thở, đau ngực, sưng đau một bên chân hoặc chảy máu nhiều.
Những yếu tố cần cân nhắc trước khi kích trứng
Không phải bệnh nhân ung thư nào cũng phù hợp với phương pháp kích trứng. Bác sĩ cần đánh giá một số yếu tố:
- Loại ung thư và mức độ nhạy cảm hormone: Với ung thư nhạy cảm estrogen, cần cân nhắc phác đồ và thuốc sử dụng để kiểm soát nồng độ hormone.
- Tuổi và dự trữ buồng trứng: Đây là những yếu tố ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng trứng có thể thu được.
- Thời gian trước điều trị: Cần xác định liệu người bệnh có đủ thời gian thực hiện kích trứng và chọc hút mà không ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị ung thư hay không.
- Tình trạng sức khỏe tổng thể: Khả năng đáp ứng với thuốc, nguy cơ biến chứng và điều kiện thực hiện thủ thuật cần được đánh giá trước khi tiến hành.
Ngoài ra, trữ đông trứng hoặc phôi không đồng nghĩa chắc chắn sẽ có con trong tương lai. Khả năng sinh con còn phụ thuộc vào chất lượng trứng/phôi, tuổi tại thời điểm trữ đông và tình trạng sức khỏe sinh sản sau này.
Các phương án bảo tồn khác khi không thể kích trứng
Nếu người bệnh không đủ thời gian hoặc không phù hợp với phương pháp trữ đông trứng, phôi, bác sĩ có thể cân nhắc trữ đông mô buồng trứng. Phương pháp này có thể được xem xét trong một số trường hợp cần điều trị ung thư khẩn cấp, nhưng cần đánh giá nguy cơ tế bào ung thư tồn tại trong mô được bảo quản [1].
Ngoài ra, thuốc đồng vận GnRH có thể được sử dụng trong quá trình hóa trị ở một số bệnh nhân ung thư vú nhằm hỗ trợ bảo vệ chức năng buồng trứng. Tuy nhiên, phương pháp này không thay thế cho trữ đông trứng hoặc phôi [1].
Liên hệ Trung tâm IVF HANO để được bác sĩ tư vấn phác đồ kích trứng và lựa chọn phương án dự phòng phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Câu hỏi thường gặp
Kích trứng có làm tăng nguy cơ tái phát ung thư không?
Các nghiên cứu hiện có chưa ghi nhận rõ việc kích trứng làm tăng nguy cơ tái phát hoặc tiến triển ung thư. Với bệnh nhân mắc ung thư nhạy cảm hormone, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp letrozole để hạn chế nồng độ estrogen tăng trong quá trình kích trứng. Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi dài hạn vẫn còn hạn chế [1], [4], [5].
Kích trứng có làm chậm quá trình điều trị ung thư không?
Quá trình kích trứng và chọc hút trứng thường kéo dài khoảng 8–14 ngày. Phác đồ random-start giúp người bệnh không phải chờ đến đầu chu kỳ kinh tiếp theo. Tuy nhiên, việc thực hiện có phù hợp hay không cần được bác sĩ ung bướu đánh giá dựa trên mức độ khẩn cấp và kế hoạch điều trị.
Đang hóa trị có thể kích trứng để trữ đông không?
Việc kích trứng sau khi đã bắt đầu hóa trị cần được đánh giá riêng theo loại thuốc đã sử dụng, tình trạng buồng trứng và sức khỏe người bệnh. Hóa trị có thể ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng trứng, vì vậy người bệnh nên trao đổi sớm với bác sĩ hỗ trợ sinh sản và bác sĩ ung bướu để xác định phương án phù hợp.
Nếu không đủ thời gian kích trứng trước khi điều trị ung thư thì có lựa chọn nào khác?
Người bệnh có thể được tư vấn trữ đông mô buồng trứng trong một số trường hợp phù hợp. Ngoài ra, thuốc đồng vận GnRH có thể được cân nhắc trong quá trình hóa trị ở một số bệnh nhân ung thư vú nhằm hỗ trợ bảo vệ chức năng buồng trứng. Tuy nhiên, phương pháp này không thay thế cho trữ đông trứng hoặc phôi [1].
======================
Phác đồ kích trứng cho bệnh nhân ung thư được điều chỉnh theo loại ung thư và thời gian trước điều trị. Các phương pháp như random-start và phối hợp letrozole trong trường hợp phù hợp giúp hỗ trợ bảo tồn khả năng sinh sản. Các nghiên cứu hiện có chưa ghi nhận rõ nguy cơ tái phát ung thư tăng sau kích trứng, nhưng bằng chứng vẫn còn hạn chế. Vì vậy, người bệnh nên gặp bác sĩ hỗ trợ sinh sản sớm để được tư vấn phương án phù hợp.
Nếu bạn hoặc người thân vừa được chẩn đoán ung thư và mong muốn có con trong tương lai, hãy liên hệ Trung tâm IVF HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội qua hotline 1900 2345 29 hoặc 0981 500 770 để được tư vấn chi tiết.
NGUỒN THAM KHẢO
1. European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). ESHRE guideline: female fertility preservation. Human Reproduction Open, 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7666361/
2. Dân Trí, bài “Trữ mô buồng trứng đem lại cơ hội làm mẹ cho nhiều phụ nữ”, phát biểu của GS.TS Nguyễn Duy Ánh tại Hội nghị Sản phụ khoa Việt – Pháp 2025.
3. American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Fertility preservation in patients with medical indications: a committee opinion. 2026.
4. American Society of Clinical Oncology (ASCO). Fertility Preservation in People With Cancer: ASCO Guideline. 2026. https://www.allianceforfertilitypreservation.org/wp-content/uploads/2026/03/ASCO-guidelines.pdf
5. Unified clinical practice guidelines for oncofertility care. 2021.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8324617
6. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Freezing eggs or embryos [Internet]. Last reviewed 2024 Jul [cited 2026 Oct 29]. Available from: https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/fertility-preservation-for-women/freezing-eggs-or-embryos
