Sau sinh mổ, cơ thể người mẹ trải qua nhiều thay đổi, đặc biệt trong những tuần đầu khi tuyến vú bắt đầu tiết sữa. Tình trạng căng sữa, tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú có thể gây đau, sưng và kèm hạch phản ứng ở vùng nách [1]. Vì vậy, khi sờ thấy một khối ở nách, nhiều mẹ dễ lo lắng nhưng cũng không nên mặc định đó là dấu hiệu nguy hiểm. Quan trọng nhất là đánh giá đặc điểm của hạch, tình trạng tuyến vú và diễn biến theo thời gian.

Nổi hạch ở nách sau sinh mổ là gì?

Hạch nách là các hạch bạch huyết nằm trong vùng nách, có vai trò lọc và đáp ứng với các tác nhân từ vùng vú, thành ngực và cánh tay. Khi cơ thể xuất hiện tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng, hạch có thể phản ứng bằng cách tăng kích thước và trở nên dễ sờ thấy hơn.

Theo ACOG, ở phụ nữ sau sinh, đặc biệt đang cho con bú, các vấn đề như căng sữa, tắc tia sữa và viêm tuyến vú có thể liên quan đến tình trạng hạch phản ứng vùng nách. Viêm tuyến vú thường đi kèm vùng vú đau, nóng, sưng và có thể gây sốt, ớn lạnh hoặc mệt mỏi [1].

Do đó, không thể xác định hạch lành tính hay bất thường chỉ bằng cách sờ nắn. Nếu hạch không giảm, tiếp tục lớn lên hoặc xuất hiện cùng khối bất thường ở vú, mẹ nên được bác sĩ khám và siêu âm để đánh giá chính xác hơn. ACOG cũng khuyến nghị đánh giá kịp thời khối bất thường ở vú trong thời kỳ cho con bú để tránh bỏ sót các nguyên nhân cần điều trị.

ThS.BS Trương Thị Thùy An – Trung tâm Vú Hano cho biết: “Khi phát hiện hạch nách, người bệnh không nên chủ quan, bởi trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu liên quan đến bệnh lý ác tính và cần được thăm khám, đánh giá sớm.”

4 Nguyên nhân nổi hạch ở nách sau sinh mổ thường gặp

1. Tắc tia sữa, căng sữa có thể gây hạch nách

Trong thời kỳ cho con bú, tình trạng ứ sữa, căng sữa hoặc tắc tia sữa có thể gây viêm tại mô tuyến vú và kích thích hệ bạch huyết vùng nách. Hạch phản ứng có thể xuất hiện cùng với cảm giác căng tức hoặc đau vú. Các nghiên cứu về bệnh lý tuyến vú trong giai đoạn cho con bú ghi nhận hạch nách có thể to lên khi có viêm tuyến vú hoặc ứ sữa. [2]

2. Viêm tuyến vú hoặc nhiễm trùng vú

Viêm tuyến vú là một nguyên nhân có thể khiến hạch nách phản ứng ở phụ nữ sau sinh. Khi tuyến vú bị viêm hoặc nhiễm trùng, các hạch bạch huyết dẫn lưu vùng vú, đặc biệt là hạch nách, có thể tăng kích thước do phản ứng miễn dịch. [3]

Mẹ có thể đồng thời xuất hiện vùng vú đau, nóng, đỏ, sưng, kèm sốt, ớn lạnh hoặc mệt mỏi. Nếu tình trạng viêm tiến triển thành áp xe, hạch nách cũng có thể to hơn.

3. Nhiễm trùng ở vùng cánh tay hoặc thành ngực

Ở phụ nữ sau sinh mổ, hạch nách có thể xuất hiện do các vấn đề tại tuyến vú trong giai đoạn cho con bú, nhiễm trùng vùng cánh tay hoặc thành ngực, hoặc phản ứng miễn dịch sau tiêm vaccine.

Nếu hạch xuất hiện cùng vết trầy xước, viêm da, vết thương hoặc vùng sưng đau ở cánh tay, cần thông báo cho bác sĩ khi thăm khám để tìm nguyên nhân phù hợp.

4. Phản ứng miễn dịch sau tiêm vaccine

Một số vaccine có thể kích thích hạch bạch huyết vùng nách bên tiêm tăng kích thước tạm thời do đáp ứng miễn dịch. Đây thường là phản ứng lành tính và có xu hướng tự giảm.

Tuy nhiên, không nên mặc định mọi hạch xuất hiện sau tiêm đều do vaccine. Nếu hạch tăng dần kích thước, cứng, ít di động hoặc kéo dài không giảm, mẹ vẫn cần được thăm khám và siêu âm để xác định nguyên nhân.

Dấu hiệu nào cho thấy hạch nách sau sinh mổ cần đi khám?

Dấu hiệu thường gặp, có thể theo dõi

• Hạch mềm, còn di động khi sờ, không dính vào da.
• Không kèm sốt hoặc đau nhiều.
• Hạch có xu hướng nhỏ dần trong khoảng 2-4 tuần.

Dấu hiệu cảnh báo – cần thăm khám ngay

• Hạch cứng, ít hoặc không di động.
• Hạch tiếp tục tăng kích thước hoặc không có xu hướng nhỏ lại.
• Kèm sốt cao, ớn lạnh hoặc mệt mỏi kéo dài.
• Vùng da trên hạch đỏ, sưng nóng hoặc xuất hiện dịch mủ.
• Đồng thời xuất hiện khối bất thường, thay đổi da hoặc tiết dịch núm vú.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường, mẹ nên đi khám để bác sĩ đánh giá hạch và vùng vú, có thể chỉ định siêu âm, xét nghiệm hoặc lấy mẫu mô/tế bào khi cần thiết. Không nên tự dùng thuốc hoặc trì hoãn thăm khám chỉ vì nghĩ hạch xuất hiện sau sinh mổ là phản ứng bình thường.

Cách xử lý khi bị nổi hạch ở nách sau sinh mổ

1. Nếu kèm căng sữa, tắc tia sữa hoặc đau vú

Nếu hạch xuất hiện cùng tình trạng căng tức, đau hoặc sưng vú, mẹ nên tiếp tục cho bé bú hoặc hút sữa phù hợp với nhu cầu của trẻ, đồng thời tránh xoa bóp mạnh vùng vú và nách.

• Cho bé bú đúng tư thế, đảm bảo ngậm bắt vú phù hợp.
• Có thể chườm lạnh sau khi cho bú để giảm đau và sưng.
• Nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi diễn biến của vùng vú cũng như hạch nách.
• Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện sốt, vùng vú đỏ nóng, đau tăng, cần đi khám để đánh giá viêm tuyến vú hoặc áp xe.

2. Chăm sóc vết mổ và theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng

Giữ vết mổ sạch và khô, rửa tay trước khi chăm sóc và thực hiện đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự đắp lá, bôi thuốc hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc lên vết mổ.

Mẹ cần liên hệ bác sĩ nếu vết mổ đỏ, sưng, đau tăng, chảy dịch hoặc có mủ, đặc biệt khi kèm sốt hoặc ớn lạnh. Đây là những dấu hiệu có thể gợi ý nhiễm trùng cần được đánh giá và điều trị.

3. Nghỉ ngơi và duy trì dinh dưỡng phù hợp

Giai đoạn hậu sản, cơ thể cần thời gian hồi phục sau phẫu thuật và sinh nở. Mẹ nên:

• Ăn đa dạng, đủ protein, rau xanh và trái cây.
• Uống đủ nước theo nhu cầu, đặc biệt khi đang cho con bú.
• Nghỉ ngơi và vận động nhẹ phù hợp với tình trạng hồi phục.
• Nhờ người thân hỗ trợ chăm sóc em bé và việc nhà khi cần.

Không có chế độ ăn hay thực phẩm nào được chứng minh có thể trực tiếp làm hạch nách biến mất.

4. Khi nào cần dùng thuốc hoặc can thiệp y tế?

Không tự ý dùng thuốc để làm hạch nách nhỏ lại, đặc biệt khi đang cho con bú. Hướng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân:

• Thuốc giảm đau: Có thể được bác sĩ lựa chọn nếu hạch hoặc tình trạng viêm gây đau; một số thuốc giảm đau phù hợp với phụ nữ đang cho con bú.
• Kháng sinh: Chỉ sử dụng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn và lựa chọn loại thuốc phù hợp.
• Siêu âm hạch và tuyến vú: Cần thiết khi hạch kéo dài, tăng kích thước hoặc có đặc điểm bất thường.
• Chọc hút hoặc sinh thiết: Chỉ thực hiện khi kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh cho thấy cần xác định rõ bản chất tổn thương.

Không phải hạch nách sau sinh nào cũng cần điều trị. Nếu hạch mềm, có thể di động và nhỏ dần khi tình trạng viêm hoặc căng sữa được cải thiện, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi. Ngược lại, hạch cứng, tăng kích thước, kéo dài hoặc đi kèm bất thường ở vú cần được khám và siêu âm thay vì tự điều trị.

Thăm khám và điều trị nổi hạch ở nách sau sinh mổ tại Trung tâm Vú Hano

Khi xuất hiện hạch ở nách sau sinh mổ, mẹ nên được bác sĩ thăm khám và siêu âm vùng vú, nách để đánh giá vị trí, kích thước và đặc điểm của hạch, từ đó xác định nguyên nhân và hướng theo dõi phù hợp. Siêu âm có thể giúp bác sĩ đánh giá hình thái hạch, bao gồm kích thước, độ dày vỏ hạch và cấu trúc rốn hạch.

Phát hiện hạch nách khi thăm khám tuyến vú rất phổ biến tại Trung tâm Vú Hano.

Tại Trung tâm Vú HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, người bệnh có thể được tiếp cận các dịch vụ:

• Siêu âm vú và vùng nách: Đánh giá hạch nách và các bất thường tại tuyến vú, hỗ trợ theo dõi sự thay đổi qua các lần tái khám.
• Đánh giá tình trạng tuyến vú khi đang cho con bú: Giúp phát hiện các vấn đề như ứ sữa, viêm tuyến vú hoặc áp xe, những tình trạng có thể đi kèm hạch phản ứng. Siêu âm đặc biệt hữu ích khi cần phân biệt viêm tuyến vú với áp xe.
• Tư vấn và theo dõi cá thể hóa: Hướng xử trí được lựa chọn dựa trên kết quả thăm khám, siêu âm, triệu chứng và diễn biến của hạch.
• Chọc hút hoặc sinh thiết khi có chỉ định: Nếu hạch có đặc điểm bất thường trên siêu âm, bác sĩ có thể cân nhắc lấy mẫu tế bào hoặc mô dưới hướng dẫn hình ảnh để xác định nguyên nhân.

Nếu hạch nách kéo dài, tăng kích thước, cứng, ít di động hoặc đi kèm khối bất thường ở vú, sốt, sưng nóng đau hay các triệu chứng khác, mẹ nên đi khám sớm thay vì tự dùng thuốc hoặc chờ hạch tự biến mất.

 Đặt lịch tư vấn và siêu âm tại đây hoặc gọi hotline 0981 500 770 hoặc 0971 088 897 để được hỗ trợ nhanh chóng.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

1. Hạch nách sau sinh mổ có nguy hiểm không?

Phần lớn hạch nách sau sinh mổ là hạch phản ứng lành tính, đặc biệt khi xuất hiện cùng tình trạng căng sữa, tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú. Tuy nhiên, không thể xác định mức độ nguy hiểm chỉ bằng cảm giác sờ. Nếu hạch cứng, ít di động, tăng kích thước, kéo dài hoặc đi kèm bất thường ở vú, mẹ nên đi khám và siêu âm để xác định nguyên nhân.

2. Hạch nách sau sinh mổ bao lâu thì khỏi?

Thời gian hạch nhỏ lại phụ thuộc vào nguyên nhân. Hạch phản ứng liên quan đến tình trạng viêm hoặc thay đổi tại tuyến vú có thể giảm khi nguyên nhân được kiểm soát. Không nên chờ theo một mốc thời gian cố định nếu hạch tiếp tục lớn lên, cứng hoặc xuất hiện thêm triệu chứng bất thường. Khi đó, mẹ nên đi khám và siêu âm để được đánh giá.

3. Bị hạch nách sau sinh mổ có cho con bú được không?

Trong phần lớn trường hợp, mẹ vẫn có thể tiếp tục cho con bú. Nếu hạch xuất hiện cùng tình trạng căng sữa hoặc viêm tuyến vú, mẹ nên duy trì cho bé bú theo nhu cầu hoặc vắt sữa khi cần. Nếu có sốt, đau hoặc sưng đỏ vú, mẹ nên đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn điều trị phù hợp.

4. Hạch nách sau sinh mổ không đau có đáng lo không?

Hạch không đau chưa đủ để kết luận là lành tính. Hạch phản ứng có thể không gây đau, nhưng một số hạch bất thường cũng có thể không đau. Nếu hạch mềm, di động và có xu hướng nhỏ lại, mẹ có thể theo dõi theo hướng dẫn. Ngược lại, hạch cứng, ít di động, tăng kích thước hoặc kéo dài cần được bác sĩ đánh giá.

5. Hạch nách sau sinh mổ có cần siêu âm không?

Không phải trường hợp nào cũng cần siêu âm ngay. Tuy nhiên, siêu âm vùng vú và nách rất hữu ích khi chưa xác định được bản chất khối, khi hạch kéo dài, tăng kích thước hoặc có đặc điểm bất thường. Đây là phương tiện giúp bác sĩ đánh giá hình thái hạch và tìm các bất thường đi kèm tại tuyến vú.

======================

Nổi hạch nách sau sinh mổ thường liên quan đến các vấn đề tại tuyến vú trong giai đoạn cho con bú như căng sữa, tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú và có thể giảm khi nguyên nhân được kiểm soát. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi khối vùng nách là hạch lành tính. Nếu hạch cứng, tăng kích thước, kéo dài hoặc đi kèm bất thường ở vú, mẹ nên đi khám và siêu âm để xác định nguyên nhân.

Hãy liên hệ Trung tâm Vú Hano qua 0981 500 770 hoặc 0971 088 897 để được tư vấn và hướng dẫn thăm khám phù hợp.

NGUỒN THAM KHẢO

1. American College of Obstetricians and Gynecologists’ Breastfeeding Expert Work Group, Committee on Obstetric Practice. Breastfeeding challenges. ACOG Committee Opinion No. 820. Obstet Gynecol. 2021;137:e42-e53. Available from: https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2021/02/breastfeeding-challenges
2. Holanda AAR, Gonçalves AKS, Medeiros RD, Oliveira AMG, Maranhão TMO. Ultrasound findings of the physiological changes and most common breast diseases during pregnancy and lactation. Radiol Bras. 2016;49(6):389-396. doi:10.1590/0100-3984.2015.0076. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5210035/
3. Romanucci G, Rossati C, Conti M, Moretti D, Russo G, Fornasa F, et al. A pictorial review on mastitis: clinical aspects, imaging features and complications. J Imaging. 2026;12(5):181. doi:10.3390/jimaging12050181. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13207806/