Viêm Tuyến Vú: 4 Nguyên Nhân & 3 Cách Điều Trị Hiệu Quả

Vú đột nhiên căng, đau, đỏ và nóng, kèm cảm giác mệt mỏi hoặc sốt có thể khiến mẹ sau sinh lo lắng. Đây là những biểu hiện thường gặp của viêm tuyến vú, nhưng không phải mọi trường hợp đều do nhiễm khuẩn hoặc cần dùng kháng sinh. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ các dấu hiệu thường gặp, nguyên nhân liên quan và cách xử lý phù hợp khi bị viêm tuyến vú.
Viêm tuyến vú là gì?
Định nghĩa viêm tuyến vú
Viêm tuyến vú (mastitis) là tình trạng mô vú bị viêm. Ở phụ nữ đang cho con bú, tình trạng này có thể liên quan đến sữa bị ứ lại, mô vú sưng phù và viêm; trong một số trường hợp, vi khuẩn có thể tham gia và gây nhiễm khuẩn [1]. Vì vậy, viêm tuyến vú không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn và không phải trường hợp nào cũng cần dùng kháng sinh.
Viêm tuyến vú thường gặp trong thời kỳ cho con bú, đặc biệt khi người mẹ gặp khó khăn khi cho trẻ bú, bị tổn thương núm vú hoặc tiết quá nhiều sữa. Những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ viêm và khiến sữa khó thoát ra khỏi vú.
Theo ThS.BS Trương Thị Thùy An – Bác sĩ Trung tâm Vú Hano, Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, viêm tuyến vú là tình trạng nhiễm trùng mô tuyến vú, thường gặp nhất ở phụ nữ đang cho con bú và thường do tắc tia sữa. Các triệu chứng điển hình bao gồm sưng, nóng, đỏ, đau vùng vú kèm sốt và mệt mỏi.

Viêm tuyến vú cũng có thể xảy ra ở phụ nữ không cho con bú. Khi đó, nguyên nhân và cách đánh giá có thể khác so với viêm tuyến vú liên quan đến việc cho con bú.
Các loại viêm tuyến vú thường gặp
Dựa vào việc có liên quan đến cho con bú hay không, viêm tuyến vú có thể được chia thành hai nhóm chính:
- Viêm tuyến vú liên quan đến cho con bú (lactational mastitis): Thường xảy ra khi người mẹ đang cho con bú. Tổn thương núm vú, trẻ ngậm vú chưa đúng, bỏ cữ bú hoặc mẹ tiết quá nhiều sữa đều có thể làm tăng nguy cơ viêm. Nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc nặng hơn, vi khuẩn có thể tham gia và gây nhiễm khuẩn, khi đó cần được bác sĩ đánh giá.
- Viêm tuyến vú không liên quan đến cho con bú (non-lactational mastitis): Ít gặp hơn và có thể liên quan đến nhiễm khuẩn, tổn thương núm vú hoặc những vấn đề khác tại mô vú. Viêm quanh ống tuyến vú là một dạng có thể gặp trong nhóm này và cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.
Dấu hiệu viêm tuyến vú cần nhận biết sớm
Hình ảnh viêm tuyến vú có thể quan sát được
Khi quan sát bằng mắt thường, vùng vú bị viêm có thể có một số biểu hiện:
- Da vú đỏ, nóng và đau khi chạm vào.
- Vú sưng hoặc căng, có thể chỉ tập trung ở một vùng.
- Có vùng mô vú cứng hoặc dày hơn bình thường.
Các dấu hiệu này có thể khác nhau tùy mức độ viêm và không đủ để xác định chính xác nguyên nhân. Nếu khối bất thường vẫn tồn tại sau khi tình trạng viêm đã cải thiện, người bệnh nên đi khám và thực hiện chẩn đoán hình ảnh khi cần để tìm nguyên nhân.

Triệu chứng toàn thân
Viêm tuyến vú có thể khiến cơ thể xuất hiện các triệu chứng giống cúm, như:
- Sốt hoặc ớn lạnh.
- Mệt mỏi, uể oải.
- Đau nhức cơ thể.
- Cảm giác không khỏe rõ rệt.
Không phải trường hợp nào cũng có sốt. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể để xác định có bị viêm tuyến vú hay không.
Triệu chứng tại vú
Ngoài những thay đổi có thể nhìn thấy, người bệnh có thể gặp:
- Đau hoặc căng tức tại một vùng của vú.
- Vùng vú đỏ, nóng và sưng.
- Sờ thấy một vùng mô cứng hoặc dày hơn bình thường.
- Có thể xuất hiện hạch nách cùng bên.
Hạch nách có thể sưng lên do hệ miễn dịch phản ứng với tình trạng viêm ở vú. Tuy nhiên, hạch nách không phải dấu hiệu đặc hiệu của viêm tuyến vú. Nếu hạch không nhỏ lại, tiếp tục tăng kích thước hoặc có đặc điểm bất thường, người bệnh nên được bác sĩ kiểm tra.
Bảng phân biệt: Viêm tuyến vú, Tắc tia sữa và Áp xe vú
Ba tình trạng này có thể gây đau, sưng hoặc xuất hiện vùng cứng ở vú nhưng mức độ và cách xử lý khác nhau:
| Dấu hiệu | Tắc tia sữa | Viêm tuyến vú | Áp xe vú |
| Đau và sưng vú | Thường đau tại một vùng, có chỗ cứng | Đau, sưng và đỏ rõ hơn | Đau nhiều, sưng tại một vùng, có thể rất nhạy khi chạm |
| Sốt | Thường không sốt | Có thể sốt, ớn lạnh, mệt mỏi | Có thể sốt cao, mệt nhiều |
| Da vú | Bình thường hoặc hơi đỏ | Đỏ, nóng, có thể sưng | Đỏ, nóng, sưng rõ tại vùng bị ảnh hưởng |
| Khối ở vú | Vùng cứng, thường giảm dần khi sữa được thoát ra | Vùng cứng và đau, có thể lan rộng | Có thể xuất hiện khối chứa dịch hoặc mủ, cần siêu âm để xác định |
| Cách xử lý | Điều chỉnh việc cho bú, nghỉ ngơi và theo dõi | Chăm sóc phù hợp, khám bác sĩ khi không cải thiện hoặc có dấu hiệu nhiễm khuẩn | Cần được bác sĩ kiểm tra, thường phải siêu âm và có thể cần hút hoặc dẫn lưu dịch |
Lưu ý: Các dấu hiệu trên chỉ giúp nhận biết sơ bộ, không thể tự xác định chính xác tình trạng tại nhà. Nếu vú sưng đau tăng dần, sốt kéo dài hoặc xuất hiện khối bất thường, bạn nên đi khám để được kiểm tra.
>> Xem thêm: Áp xe vú có nguy hiểm không?
4 Nguyên nhân gây viêm tuyến vú thường gặp

1. Ứ sữa và sữa khó thoát ra ngoài
Khi sữa không được thoát ra hiệu quả, mô vú có thể bị căng, sưng và xuất hiện phản ứng viêm. Tình trạng này có thể gặp khi trẻ ngậm vú chưa đúng, bỏ cữ bú, mẹ tiết nhiều sữa hoặc hút sữa chưa phù hợp.
Theo Academy of Breastfeeding Medicine (ABM), ứ sữa có thể là một yếu tố khởi phát viêm tuyến vú. Tuy nhiên, viêm tuyến vú không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn và không phải trường hợp nào cũng cần dùng kháng sinh. [2]
2. Núm vú bị nứt hoặc tổn thương
Núm vú bị nứt, đau hoặc trầy xước có thể làm tăng nguy cơ viêm và nhiễm khuẩn. Tình trạng này thường liên quan đến việc trẻ ngậm vú chưa đúng, tư thế cho bú chưa phù hợp hoặc sử dụng máy hút sữa không đúng cách.
Nếu núm vú bị tổn thương kéo dài, mẹ nên điều chỉnh cách cho bú và tìm sự hỗ trợ chuyên môn để hạn chế tình trạng viêm nặng hơn.
3. Tiết quá nhiều sữa hoặc hút sữa quá mức
Khi cơ thể sản xuất quá nhiều sữa, vú có thể thường xuyên căng và dễ xuất hiện tình trạng viêm. Việc hút sữa quá nhiều hoặc cố “hút kiệt” bầu vú cũng có thể kích thích cơ thể tiếp tục sản xuất thêm sữa.
Vì vậy, khi đang có dấu hiệu viêm, không nên liên tục hút sữa với mục đích làm rỗng hoàn toàn bầu vú.
4. Nhiễm khuẩn
Không phải mọi trường hợp viêm tuyến vú đều do vi khuẩn. Tuy nhiên, khi tình trạng viêm tiến triển thành nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng kháng sinh tùy từng trường hợp.
Tổn thương núm vú, khó khăn khi cho bú hoặc tiền sử từng bị viêm tuyến vú có thể làm tăng nguy cơ. Không nên mặc định viêm tuyến vú là do vệ sinh kém, bởi nguyên nhân và cơ chế bệnh phức tạp hơn.
Viêm tuyến vú có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp viêm tuyến vú có thể cải thiện khi được phát hiện và xử lý phù hợp. Tuy nhiên, nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc nhiễm khuẩn không được điều trị, bệnh có thể tiến triển thành áp xe vú, cần siêu âm và can thiệp dẫn lưu. Hiếm gặp hơn, nhiễm khuẩn nặng có thể dẫn đến nhiễm khuẩn huyết.

Biến chứng có thể xảy ra
- Áp xe vú: Ổ dịch hoặc mủ hình thành trong mô vú, thường cần siêu âm để xác định và dẫn lưu khi có chỉ định. [1]
- Giảm nguồn sữa tạm thời: Tình trạng viêm có thể khiến lượng sữa ở bên vú bị ảnh hưởng giảm trong một thời gian.
- Nhiễm khuẩn huyết: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể xảy ra khi nhiễm khuẩn nặng không được xử lý kịp thời.
Khi nào cần đi khám sớm?
Người mẹ nên đi khám nếu triệu chứng không cải thiện hoặc ngày càng nặng, đặc biệt khi sốt kéo dài, đau tăng, xuất hiện khối rõ ở vú hoặc có dấu hiệu nghi ngờ áp xe.
Đặc biệt, nếu khối ở vú vẫn tồn tại sau khi tình trạng viêm đã được điều trị, không nên mặc định đó là hậu quả của viêm tuyến vú. Khi đó, cần được bác sĩ thăm khám và thực hiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp để tìm nguyên nhân.
3 Cách điều trị viêm tuyến vú hiệu quả
1. Cách chữa viêm tuyến vú tại nhà khi triệu chứng nhẹ
Ở giai đoạn sớm, khi vú đau, căng tức, sưng hoặc đỏ nhưng chưa có dấu hiệu áp xe, một số biện pháp chăm sóc có thể giúp giảm triệu chứng và hỗ trợ hồi phục:
- Tiếp tục cho con bú hoặc vắt sữa phù hợp với nhu cầu của trẻ: Không nên tự ý ngừng cho bú. Duy trì việc cho bú hoặc vắt sữa phù hợp có thể giúp giảm cảm giác căng tức và duy trì nguồn sữa.
- Điều chỉnh tư thế cho bú: Đảm bảo trẻ ngậm bắt vú đúng và bú hiệu quả, đồng thời hạn chế tổn thương thêm cho núm vú.
- Chườm lạnh: Có thể giúp giảm đau và sưng. Nếu chườm ấm trong thời gian ngắn trước khi cho bú khiến mẹ dễ chịu hơn, có thể áp dụng nhưng không nên chườm quá nóng hoặc quá lâu.
- Nghỉ ngơi và uống đủ nước: Giúp cơ thể có điều kiện phục hồi trong thời gian bị viêm.
Bác sĩ An cũng cho biết thêm: Không cần ngừng cho con bú. Ngược lại, việc tiếp tục cho bé bú sẽ giúp sữa lưu thông tốt hơn, giảm ứ đọng và làm vú mau lành hơn. Tuy nhiên, mẹ cần dùng kháng sinh đúng loại, đúng liều theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.
Không nên massage mạnh hoặc cố “hút kiệt sữa” để làm thông vùng tắc. Việc tác động mạnh lên mô vú có thể làm tăng sưng và khiến tình trạng viêm nặng hơn.
Nếu triệu chứng không cải thiện, ngày càng nặng, sốt kéo dài hoặc xuất hiện khối bất thường ở vú, người bệnh nên đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.
2. Điều trị viêm tuyến vú bằng thuốc theo chỉ định bác sĩ
Không phải mọi trường hợp viêm tuyến vú đều cần dùng kháng sinh. Khi bác sĩ đánh giá có khả năng nhiễm khuẩn hoặc tình trạng viêm không cải thiện với các biện pháp chăm sóc phù hợp, kháng sinh có thể được chỉ định.

Loại kháng sinh và thời gian điều trị phụ thuộc vào mức độ bệnh, tiền sử của người mẹ và nguy cơ nhiễm khuẩn. Một số thuốc có thể sử dụng trong thời kỳ cho con bú, nhưng người bệnh không nên tự mua hoặc tự đổi thuốc khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Thuốc giảm đau, hạ sốt có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng khi phù hợp. Nếu được kê kháng sinh, cần dùng đúng hướng dẫn và không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng vừa thuyên giảm.
3. Can thiệp y tế khi viêm tuyến vú biến chứng áp xe
Khi nghi ngờ áp xe vú, người bệnh cần được siêu âm để xác định ổ dịch trước khi lựa chọn cách điều trị. Không nên tự nặn, chọc hút hoặc xử lý ổ áp xe tại nhà vì có thể làm tổn thương mô vú và khiến tình trạng viêm nặng hơn.
Tùy vào kích thước, vị trí và đặc điểm của ổ áp xe, bác sĩ có thể lựa chọn:
- Chọc hút dịch dưới hướng dẫn siêu âm: Ít xâm lấn, giúp lấy dịch ra ngoài và có thể cần thực hiện nhiều lần nếu ổ áp xe chưa hết.
- Rạch và dẫn lưu: Có thể được cân nhắc khi ổ áp xe lớn, phức tạp hoặc không đáp ứng với phương pháp chọc hút.
Sau khi điều trị, mẹ có thể tiếp tục cho bú hoặc duy trì việc vắt sữa nếu phù hợp, nhưng cách thực hiện cụ thể cần theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi ổ áp xe nằm gần núm vú hoặc vùng tổn thương gây đau nhiều.
Thăm khám và điều trị viêm tuyến vú tại Trung tâm Vú HANO
Khi triệu chứng viêm tuyến vú không cải thiện, ngày càng nặng hoặc xuất hiện khối bất thường ở vú, người bệnh nên được thăm khám và siêu âm để xác định nguyên nhân, kiểm tra nguy cơ áp xe và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
Tại Trung tâm Vú HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, người bệnh có thể được tiếp cận các dịch vụ:
- Siêu âm vú: Đánh giá vùng vú bị viêm, phát hiện ổ dịch và hỗ trợ phân biệt viêm tuyến vú với áp xe hoặc các bất thường khác.
- Tư vấn điều trị cá thể hóa: Bác sĩ lựa chọn hướng xử trí dựa trên triệu chứng, kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh.
- Chọc hút dịch dưới hướng dẫn siêu âm: Thực hiện khi xác định có áp xe hoặc ổ dịch cần dẫn lưu theo chỉ định.

Nếu triệu chứng không thuyên giảm hoặc xuất hiện khối bất thường ở vú, bạn nên đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà. Liên hệ 0981 500 770 hoặc 0971 088 897 để được tư vấn và đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Viêm tuyến vú có tự khỏi không?
Một số trường hợp viêm tuyến vú nhẹ có thể cải thiện khi điều chỉnh việc cho bú, nghỉ ngơi và chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, nếu triệu chứng không thuyên giảm hoặc ngày càng nặng, đặc biệt khi sốt, đau tăng hoặc xuất hiện khối bất thường ở vú, người bệnh nên đi khám để đánh giá nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc áp xe.
Viêm tuyến vú bao lâu thì khỏi?
Thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ viêm. Trường hợp nhẹ thường cải thiện trong vài ngày khi được chăm sóc phù hợp. Nếu có nhiễm khuẩn hoặc áp xe, thời gian điều trị có thể lâu hơn. Khối ở vú vẫn tồn tại sau điều trị cần được tái khám để tìm nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.
Bị viêm tuyến vú có cho con bú được không?
Phần lớn trường hợp vẫn có thể tiếp tục cho con bú hoặc vắt sữa phù hợp với nhu cầu của trẻ. Không nên tự ý ngừng cho bú, vì có thể ảnh hưởng đến nguồn sữa và làm việc dẫn lưu sữa kém hiệu quả hơn. Nếu đang dùng thuốc hoặc đã hình thành áp xe, mẹ nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Viêm tuyến vú và viêm mô tuyến vú khác nhau thế nào?
“Viêm tuyến vú” và “viêm mô tuyến vú” thường được dùng để mô tả tình trạng viêm tại mô vú, tương ứng với thuật ngữ mastitis. Tuy nhiên, ý nghĩa cụ thể có thể phụ thuộc vào bối cảnh chẩn đoán. Nếu hai thuật ngữ xuất hiện trong hồ sơ khám hoặc kết quả siêu âm, người bệnh nên hỏi bác sĩ để hiểu chính xác tình trạng của mình.
Viêm tuyến vú có gây ung thư vú không?
Viêm tuyến vú không đồng nghĩa với ung thư vú. Tuy nhiên, ung thư vú dạng viêm có thể gây đỏ, sưng và thay đổi da tương tự viêm tuyến vú. Nếu các triệu chứng không cải thiện sau điều trị hoặc khối bất thường vẫn tồn tại, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá thêm để loại trừ các nguyên nhân khác.
========================
Viêm tuyến vú thường gặp trong thời kỳ cho con bú và phần lớn có thể cải thiện khi được đánh giá, xử lý phù hợp với nguyên nhân và mức độ viêm. Không phải trường hợp nào cũng cần dùng kháng sinh, nhưng nếu triệu chứng không thuyên giảm, ngày càng nặng hoặc xuất hiện khối bất thường, người bệnh không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà. Nếu nghi ngờ viêm tuyến vú, áp xe hoặc có bất thường tại vú, hãy liên hệ Trung tâm Vú HANO qua 0981 500 770 hoặc 0971 088 897 để được thăm khám và hướng dẫn phù hợp.
NGUỒN THAM KHẢO
1. Mayo Clinic. Mastitis – Symptoms and causes [Internet]. Rochester (MN): Mayo Clinic; 2024 [truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2026]. Available from: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mastitis/symptoms-causes/syc-20374829.
2. Mitchell KB, Johnson HM, Rodríguez JM, et al. Academy of Breastfeeding Medicine Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, Revised 2022. Breastfeed Med. 2022;17(5):360–376. doi:10.1089/bfm.2022.2917.abstract. From: https://www.bfmed.org/assets/ABM%20Protocol%20%2336.pdf