Vô Tinh Có Chữa Được Không? 3 Phương Pháp Điều Trị
Vô tinh là tình trạng không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch khi xét nghiệm. Tình trạng này cần được kiểm tra và xác nhận bằng các lần xét nghiệm phù hợp. Tùy nguyên nhân, người bệnh có thể được phẫu thuật khắc phục vị trí tắc, lấy tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn để thực hiện IVF/ICSI, hoặc điều trị bằng thuốc khi có chỉ định. Người bị vô tinh vẫn có cơ hội có con ruột, một số trường hợp có thể cần cân nhắc sử dụng tinh trùng hiến.

Chẩn đoán vô tinh không đồng nghĩa với việc người bệnh mất hoàn toàn cơ hội có con ruột. Tùy thuộc vào nguyên nhân và tình trạng sức khỏe sinh sản, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị hoặc hỗ trợ sinh sản phù hợp. Vậy vô tinh có chữa được không và đâu là những hướng điều trị hiện nay?
Vô tinh là gì? Nguyên nhân vô tinh
Vô tinh ở nam giới là gì?
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ và Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (AUA/ASRM, bản 2020, sửa đổi năm 2024), vô tinh là tình trạng không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch khi kiểm tra dưới kính hiển vi. Người bệnh vẫn xuất tinh và có tinh dịch, nhưng mẫu xét nghiệm không phát hiện tinh trùng.
Vô tinh khác với thiểu tinh: thiểu tinh là có tinh trùng nhưng số lượng thấp, còn vô tinh là không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch. Do vẫn có thể quan hệ và xuất tinh bình thường, nam giới khó tự nhận biết. Tuy nhiên, vô tinh không đồng nghĩa với mất hoàn toàn cơ hội có con ruột. Một số trường hợp vẫn có thể tìm được tinh trùng để hỗ trợ sinh sản, tùy nguyên nhân.
Vô tinh có dấu hiệu nhận biết không?
Phần lớn nam giới bị vô tinh không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện khi đi khám vì chậm có con. Một số dấu hiệu hoặc tiền sử có thể gợi ý bất thường về khả năng sinh tinh:
- Tinh hoàn nhỏ hoặc mềm hơn bình thường.
- Giảm ham muốn tình dục.
- Từng bị quai bị gây viêm tinh hoàn hoặc có tiền sử tinh hoàn ẩn.
- Từng phẫu thuật vùng bẹn, bìu.
- Từng điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị.
Những dấu hiệu này không đủ để xác định vô tinh. Cần xét nghiệm tinh dịch đồ và kiểm tra thêm theo chỉ định của bác sĩ.
Vô tinh tắc nghẽn và vô tinh không tắc nghẽn khác nhau thế nào?
Vô tinh được chia thành hai dạng chính. Việc xác định đúng dạng bệnh giúp bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
BS.CKI Trương Văn Phi – Trưởng Đơn nguyên Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Hà Nội cho biết: “Vô tinh có hai loại: tắc nghẽn (ống dẫn tinh bị chặn) và không tắc nghẽn (tinh hoàn không sản xuất tinh trùng).”

Vô tinh tắc nghẽn: Tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng nhưng tinh trùng không thể đi ra ngoài do đường dẫn tinh bị tắc hoặc thiếu một đoạn. Nguyên nhân có thể là thiếu ống dẫn tinh bẩm sinh (liên quan đến bất thường gen CFTR), sẹo sau viêm nhiễm hoặc chấn thương, phẫu thuật vùng bẹn – bìu hay thắt ống dẫn tinh để tránh thai.
Vô tinh không tắc nghẽn: Tinh trùng không xuất hiện trong tinh dịch do tinh hoàn sản xuất quá ít hoặc không sản xuất được tinh trùng, chứ không phải do đường dẫn tinh bị tắc. Nguyên nhân có thể gồm bất thường nhiễm sắc thể như hội chứng Klinefelter, mất một đoạn nhỏ trên nhiễm sắc thể Y, tinh hoàn ẩn, tổn thương tinh hoàn do viêm hoặc xoắn, ảnh hưởng của hóa trị, xạ trị và rối loạn nội tiết. Một số trường hợp chưa xác định được nguyên nhân cụ thể.
Chẩn đoán vô tinh bằng cách nào?
Xét nghiệm tinh dịch đồ
Tinh dịch đồ là xét nghiệm đầu tiên giúp xác định có tinh trùng trong tinh dịch hay không. Nếu không tìm thấy tinh trùng, mẫu có thể được ly tâm và kiểm tra phần lắng dưới kính hiển vi để tránh bỏ sót những tinh trùng có số lượng rất ít.
Theo hướng dẫn của AUA/ASRM, người bệnh cần xét nghiệm ít nhất hai lần, thường cách nhau khoảng một tháng, đặc biệt khi kết quả lần đầu bất thường. Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm lại nếu mẫu chưa được lấy đầy đủ hoặc người bệnh vừa sốt cao, mắc bệnh nặng.
Các xét nghiệm nội tiết và di truyền tìm nguyên nhân
Sau khi xác định vô tinh, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm để tìm nguyên nhân:
- FSH và testosterone: Đánh giá hoạt động của tinh hoàn và hormone liên quan đến quá trình sản xuất tinh trùng.
- Karyotype: Kiểm tra bất thường nhiễm sắc thể, chẳng hạn hội chứng Klinefelter.
- Vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y (vùng AZF): Phát hiện bất thường di truyền ảnh hưởng đến khả năng sản xuất tinh trùng. Một số nam giới mất đoạn AZFc vẫn có thể tìm thấy tinh trùng bằng kỹ thuật micro-TESE.
- Gen CFTR: Được cân nhắc khi người bệnh thiếu ống dẫn tinh bẩm sinh hoặc vô tinh tắc nghẽn chưa rõ nguyên nhân.
Không phải ai bị vô tinh cũng cần thực hiện tất cả xét nghiệm trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể của từng người.

Với trường hợp phát hiện mất đoạn AZF, BS.CKI Trương Văn Phi cho biết: “Không phải mọi trường hợp mất đoạn AZF đều mất cơ hội có con. Nam giới mất đoạn AZFc vẫn có thể được chỉ định vi phẫu micro-TESE để tìm tinh trùng nếu còn khả năng sinh tinh. Ngược lại, với các trường hợp mất đoạn AZFa, AZFb hoặc kết hợp AZFa + AZFb, khả năng tìm thấy tinh trùng rất thấp nên thường không được chỉ định phẫu thuật.”
Siêu âm và các phương pháp thăm dò chuyên sâu
Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh có thể được sử dụng để kiểm tra cơ quan sinh sản:
- Siêu âm bìu: Đánh giá kích thước, cấu trúc tinh hoàn và mào tinh.
- Siêu âm qua trực tràng (TRUS): Hỗ trợ kiểm tra khi nghi ngờ tắc ống phóng tinh.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng chậu: Được cân nhắc trong một số trường hợp cần đánh giá thêm cấu trúc đường dẫn tinh.
Các phương pháp này không cần thực hiện thường quy cho tất cả người bệnh mà phụ thuộc vào chỉ định của bác sĩ.
Vô tinh có chữa được không?
Những yếu tố quyết định khả năng điều trị vô tinh
Khả năng điều trị vô tinh phụ thuộc vào nguyên nhân, dạng vô tinh, chức năng sản xuất tinh trùng của tinh hoàn và kết quả xét nghiệm di truyền, nội tiết. Ngoài ra, tuổi và dự trữ buồng trứng của người vợ cũng ảnh hưởng đến cơ hội có con.
Khả năng điều trị vô tinh tắc nghẽn và không tắc nghẽn
Với vô tinh tắc nghẽn, tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng. Bác sĩ có thể phẫu thuật nối thông đường dẫn tinh hoặc lấy tinh trùng từ mào tinh để thực hiện ICSI.
Với vô tinh không tắc nghẽn, tinh hoàn sản xuất rất ít hoặc không có tinh trùng. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn có thể tìm thấy tinh trùng trong tinh hoàn để hỗ trợ sinh sản. Nếu nguyên nhân do rối loạn nội tiết, điều trị phù hợp có thể giúp cải thiện tình trạng.
Trường hợp nào có thể tìm được tinh trùng để hỗ trợ sinh sản?
Ở vô tinh tắc nghẽn, tinh trùng thường có thể lấy từ mào tinh hoặc tinh hoàn. Với vô tinh không tắc nghẽn, khả năng tìm thấy tinh trùng phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng của từng người.
Theo Esteves (2022), tỷ lệ tìm thấy tinh trùng ở nam giới vô tinh không tắc nghẽn khoảng 10–23% với phương pháp TESA và 40–50% với cTESE hoặc micro-TESE. AUA/ASRM và EAU đều khuyến cáo lựa chọn micro-TESE để tìm tinh trùng ở nhóm bệnh nhân này.
Các phương pháp điều trị vô tinh ở nam giới

Phương pháp 1: Phẫu thuật tái thông đường dẫn tinh
Phương pháp này áp dụng cho một số trường hợp vô tinh tắc nghẽn có vị trí tắc phù hợp. Bác sĩ dùng kỹ thuật vi phẫu để nối lại đường dẫn tinh, giúp tinh trùng đi vào tinh dịch. Theo hướng dẫn AUA/ASRM, nam giới từng thắt ống dẫn tinh có thể cân nhắc phẫu thuật nối lại hoặc lấy tinh trùng kết hợp ICSI. Nếu tái thông không thành công, người bệnh vẫn có thể lựa chọn phương án lấy tinh trùng để hỗ trợ sinh sản.
Phương pháp 2: Lấy tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn (PESA, TESE, micro-TESE)
Theo tổng quan của Esteves và cộng sự (2011), có nhiều kỹ thuật lấy tinh trùng trực tiếp từ mào tinh hoặc tinh hoàn, tùy thuộc vào dạng vô tinh:
- PESA: Dùng kim chọc hút tinh trùng từ mào tinh, thường áp dụng với vô tinh tắc nghẽn.
- TESA, TESE: Chọc hút hoặc lấy một phần mô tinh hoàn để tìm tinh trùng.
- Micro-TESE: Dùng kính vi phẫu tìm những vùng tinh hoàn có khả năng còn sản xuất tinh trùng, thường áp dụng với vô tinh không tắc nghẽn.
Tinh trùng thu được có thể sử dụng để thực hiện ICSI hoặc đông lạnh để dùng sau. Thủ thuật có thể gây đau, chảy máu, nhiễm trùng và không phải trường hợp nào cũng tìm được tinh trùng.

Phương pháp 3: Điều trị nội tiết và xử lý nguyên nhân
Nếu vô tinh liên quan đến rối loạn nội tiết, bác sĩ có thể chỉ định thuốc phù hợp để cải thiện quá trình sản xuất tinh trùng. Trường hợp có viêm nhiễm hoặc bệnh lý khác cần được điều trị theo nguyên nhân.
Theo AUA/ASRM, một số thuốc như hCG, thuốc kháng estrogen hoặc thuốc ức chế aromatase có thể được cân nhắc ở nam giới vô sinh có testosterone thấp. Đặc biệt, không sử dụng testosterone ngoại sinh ở nam giới đang mong muốn có con vì thuốc có thể làm giảm khả năng sản xuất tinh trùng.
Lựa chọn phương pháp điều trị vô tinh phụ thuộc vào yếu tố nào?
Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc chủ yếu vào dạng vô tinh, nguyên nhân và kết quả xét nghiệm của người bệnh. Với vô tinh không tắc nghẽn, EAU xác định micro-TESE là kỹ thuật được lựa chọn để tìm tinh trùng; AUA/ASRM cũng khuyến cáo phương pháp này. Bác sĩ đồng thời cân nhắc tuổi, khả năng sinh sản của người vợ, chi phí và mong muốn của hai vợ chồng.
Vô tinh có con được không? Các phương pháp hỗ trợ sinh sản
Có con ruột bằng tinh trùng lấy từ mào tinh hoặc tinh hoàn kết hợp ICSI
Nam giới bị vô tinh vẫn có cơ hội có con ruột nếu bác sĩ tìm và lấy được tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn. Tinh trùng sau đó được sử dụng để tiêm trực tiếp vào trứng bằng phương pháp ICSI.

Theo Esteves (2022), khi lấy được tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn, cần kết hợp ICSI vì những tinh trùng này không thể thụ tinh với trứng bằng phương pháp IVF thông thường. Người vợ cũng cần kích thích buồng trứng và chọc hút trứng. Vì vậy, tuổi và dự trữ buồng trứng của người vợ cũng ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Theo AUA/ASRM, ICSI có thể sử dụng tinh trùng tươi hoặc tinh trùng đã đông lạnh.
Khi nào cần cân nhắc sử dụng tinh trùng hiến?
Tinh trùng hiến có thể được cân nhắc khi không tìm thấy tinh trùng của người chồng sau các phương pháp lấy tinh trùng phù hợp hoặc người chồng không muốn tiếp tục thực hiện thủ thuật.
Khi lựa chọn phương án này, em bé sẽ không có quan hệ huyết thống với người cha. Đây là quyết định quan trọng, cần được hai vợ chồng cân nhắc kỹ và tư vấn đầy đủ về tâm lý, pháp lý trước khi thực hiện.
Điều trị vô tinh tại Trung tâm IVF HANO
Trung tâm IVF HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội tiếp nhận thăm khám và điều trị cho các cặp vợ chồng mong con, trong đó có các nguyên nhân từ phía nam giới như vô tinh, thiểu tinh, tinh trùng yếu…
Tại đây, người bệnh được bác sĩ khai thác tiền sử sức khỏe, thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết như tinh dịch đồ, nội tiết, di truyền hoặc siêu âm để xác định nguyên nhân. Trên cơ sở kết quả đánh giá, bác sĩ sẽ tư vấn hướng xử trí phù hợp, có thể bao gồm điều trị nguyên nhân, lấy tinh trùng bằng kỹ thuật PESA, micro-TESE và kết hợp ICSI khi đủ điều kiện.
Quá trình thăm khám có sự phối hợp giữa chuyên khoa Nam học và đội ngũ Hỗ trợ sinh sản. Trong đó, BS.CKI Trương Văn Phi – Trưởng Đơn nguyên Nam khoa, với hơn 15 năm kinh nghiệm trong điều trị vô sinh nam, cùng ThS.BS Nguyễn Duy Phương – Giám đốc Trung tâm IVF HANO và ThS.BS Nguyễn Thị Thu – Phó Giám đốc Trung tâm, trực tiếp tham gia thăm khám, tư vấn và xây dựng hướng điều trị phù hợp.

Trường hợp của anh Hoàng Văn Chiến (1992) là minh chứng cho thấy nam giới mắc vô tinh vẫn có thể tìm thấy cơ hội làm cha. Sau 8 năm mong con và từng phải dừng IVF tại Hàn Quốc do không thể lấy được tinh trùng, anh tìm đến Trung tâm IVF HANO vào năm 2022. Sau khi thăm khám, BS.CKI Trương Văn Phi tư vấn điều trị thuốc trong 2–3 tháng nhằm cải thiện khả năng sinh tinh. Kết quả, số lượng tinh trùng thu được tăng lên 32, đủ điều kiện tạo phôi. Vợ chồng anh sau đó tạo được 4 phôi và đón cặp song sinh Cola – Pepsi ngay trong lần chuyển phôi đầu tiên.
Để được tư vấn về tình trạng vô tinh và các phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp, người bệnh có thể liên hệ Trung tâm IVF HANO qua hotline 1900 2345 29 hoặc 0981 500 770. Khi đến khám, nên mang theo các kết quả xét nghiệm và hồ sơ điều trị trước đó (nếu có) để bác sĩ thuận tiện đánh giá.
Câu hỏi thường gặp về vô tinh
Vô tinh có tự khỏi không?
Vô tinh thường không tự khỏi, đặc biệt khi nguyên nhân là tắc nghẽn đường dẫn tinh hoặc suy giảm khả năng sản xuất tinh trùng. Một số trường hợp do bệnh lý hoặc rối loạn nội tiết có thể cải thiện khi được điều trị. Người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân.
Vô tinh có ảnh hưởng đến sinh lý nam giới không?
Vô tinh không nhất thiết ảnh hưởng đến ham muốn, khả năng cương dương hay xuất tinh. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân liên quan đến thiếu hụt hormone nam, người bệnh có thể gặp tình trạng giảm ham muốn, mệt mỏi hoặc suy giảm chức năng tình dục.
Vô tinh có quan hệ tình dục được không?
Có. Nam giới bị vô tinh vẫn có thể quan hệ tình dục và xuất tinh bình thường. Tình trạng này không lây cho bạn tình, nhưng người bệnh không thể thụ thai tự nhiên khi tinh dịch không có tinh trùng.
Vô tinh có di truyền cho con không?
Tùy nguyên nhân. Một số bất thường di truyền như vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y hoặc đột biến gen CFTR có thể truyền cho con. Vì vậy, nam giới có bất thường di truyền nên được tư vấn và đánh giá nguy cơ di truyền trước khi thực hiện ICSI.
Chi phí điều trị vô tinh gồm những khoản nào?
Chi phí thường gồm khám, xét nghiệm, phẫu thuật tái thông hoặc lấy tinh trùng, đông lạnh tinh trùng và thực hiện IVF/ICSI. Nếu cần, có thể phát sinh thêm chi phí tinh trùng hiến. Tổng chi phí phụ thuộc vào phương pháp điều trị và tình trạng của hai vợ chồng.
========================
Vô tinh không đồng nghĩa với mất cơ hội có con ruột. Tùy nguyên nhân và tình trạng sinh sản, người bệnh có thể được điều trị, phẫu thuật tái thông đường dẫn tinh hoặc lấy tinh trùng kết hợp ICSI. Một số trường hợp cần cân nhắc sử dụng tinh trùng hiến. Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Nếu bạn hoặc người thân được chẩn đoán vô tinh, hãy liên hệ Trung tâm IVF HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội và đặt lịch khám online để được bác sĩ tư vấn, thăm khám và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Schlegel PN, Sigman M, Collura B, De Jonge CJ, Eisenberg ML, Lamb DJ, et al. Diagnosis and treatment of infertility in men: AUA/ASRM guideline (2020; amended 2024) [Internet]. Linthicum (MD): American Urological Association; 2024. Available from: https://auanet.org/documents/Guidelines/PDF/2024%20Guidelines/Male%20Infertility%20Unabridged%20Final.pdf
- Esteves SC. Microdissection TESE versus conventional TESE for men with nonobstructive azoospermia undergoing sperm retrieval. Int Braz J Urol. 2022;48(3):569-78. doi:10.1590/S1677-5538.IBJU.2022.99.14. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9060172
- European Association of Urology. Sexual and Reproductive Health Guidelines: summary of changes 2022 [Internet]. Arnhem: European Association of Urology; 2022. Available from: https://uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health/summary-of-changes/2022
Esteves SC, Miyaoka R, Agarwal A. Sperm retrieval techniques for assisted reproduction. Int Braz J Urol. 2011;37(5):570-83. doi:10.1590/S1677-55382011000500002. Available from: https://www.doi.org/10.1590/S1677-55382011000500002