Nội soi dạ dày là phương pháp giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng, từ đó phát hiện các tổn thương như viêm, loét, polyp hoặc dấu hiệu nghi ngờ ung thư. Khi cần thiết, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để xét nghiệm, hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn.

Đau vùng thượng vị, ợ nóng hay đầy bụng kéo dài có thể khiến bạn băn khoăn liệu mình có cần nội soi dạ dày hay không. Nhiều người cũng trì hoãn thăm khám vì lo ngại cảm giác khó chịu khi thực hiện. Vậy nội soi dạ dày phát hiện được những bệnh gì, ai nên thực hiện và có cách nào kiểm tra dạ dày mà không cần nội soi?

Nội soi dạ dày là gì?

Nội soi dạ dày là kỹ thuật đưa ống mềm có gắn camera qua miệng hoặc mũi để quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng (EGD). Bác sĩ có thể lấy mẫu mô xét nghiệm hoặc thực hiện can thiệp khi cần. Theo hướng dẫn ASGE về loét dạ dày – tá tràng, nội soi đã phần lớn thay thế chụp X-quang dạ dày cản quang nhờ khả năng quan sát trực tiếp và sinh thiết.

Nội soi dạ dày quan sát được những gì?

Bác sĩ kiểm tra các dấu hiệu bất thường như viêm, trợt, loét, polyp, khối u hoặc điểm chảy máu. Khi cần, một mẫu mô nhỏ sẽ được lấy để xét nghiệm. Hầu hết ổ loét dạ dày cần được sinh thiết vì tổn thương ác tính đôi khi có hình ảnh giống loét lành tính. Mẫu mô cũng có thể được dùng để kiểm tra vi khuẩn HP.

Các hình thức nội soi hiện nay: qua đường miệng, qua đường mũi, có gây mê hoặc không

Nội soi có thể thực hiện qua đường miệng (phổ biến nhất) hoặc đường mũi bằng ống soi nhỏ hơn. Về thuốc hỗ trợ, người bệnh có thể nội soi không an thần, dùng thuốc an thần ở các mức độ khác nhau hoặc gây mê toàn thân. Phương pháp được lựa chọn tùy tình trạng người bệnh và chỉ định chuyên môn.

Nội soi dạ dày phát hiện được bệnh gì?

Nội soi giúp phát hiện tổn thương tại đường tiêu hóa trên. Tuy nhiên, một số trường hợp cần sinh thiết hoặc xét nghiệm bổ sung để xác định chính xác bệnh.

Viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng và nhiễm vi khuẩn HP

Nội soi giúp phát hiện các tổn thương viêm, trợt và loét tại niêm mạc dạ dày – tá tràng. Nội soi ở người bệnh loét không biến chứng chủ yếu nhằm xác nhận tổn thương và loại trừ ác tính; đồng thời cần kiểm tra tình trạng nhiễm vi khuẩn HP.

HP không thể quan sát trực tiếp qua hình ảnh nội soi. Tuy nhiên, bác sĩ có thể lấy mẫu sinh thiết niêm mạc trong quá trình nội soi để thực hiện xét nghiệm HP, chẳng hạn test urease nhanh hoặc xét nghiệm mô bệnh học. Điều trị diệt HP giúp cải thiện tình trạng viêm dạ dày mạn không teo. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ của bác sĩ, không tự ý mua kháng sinh điều trị.

Trào ngược dạ dày thực quản, polyp và thoát vị hoành

Nội soi giúp đánh giá thực quản và vùng nối thực quản – dạ dày, phát hiện viêm thực quản do trào ngược, polyp hoặc dấu hiệu thoát vị hoành. Tuy nhiên, không phải ai bị ợ nóng cũng cần nội soi ngay. Hướng dẫn ASGE năm 2024 khuyến cáo nội soi trong những trường hợp trào ngược có triệu chứng cảnh báo.

Với polyp, hướng xử trí phụ thuộc vào loại và đặc điểm tổn thương. U tuyến cần được cắt bỏ hoàn toàn; polyp tuyến đáy vị không loạn sản thường không cần theo dõi định kỳ.

Ung thư dạ dày và tổn thương tiền ung thư

Nội soi giúp phát hiện tổn thương nghi ngờ ung thư dạ dày, kể cả khi chưa có triệu chứng rõ.

Phương pháp này cũng giúp phát hiện tổn thương tiền ung thư như viêm teo niêm mạc và dị sản ruột. Các tình trạng này làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến dạ dày và được khuyến cáo sinh thiết tại hang vị, thân vị để đánh giá. Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc đều tiến triển thành ung thư.

 Theo GLOBOCAN, ung thư dạ dày thuộc nhóm 5 bệnh ung thư có số ca mắc mới cao nhất tại Việt Nam. Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể chưa gây triệu chứng đặc hiệu. Do đó, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để loại trừ bệnh.

Giới hạn của phương pháp nội soi dạ dày

Nội soi không phát hiện được tuyệt đối mọi tổn thương. Khả năng phát hiện tổn thương còn phụ thuộc vào kích thước, vị trí tổn thương, mức độ làm sạch dạ dày và kinh nghiệm của bác sĩ.

Vì vậy, kết quả nội soi bình thường không loại trừ hoàn toàn bệnh lý. Nếu triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường mới, bạn nên tái khám để được đánh giá thêm.

Ai cần nội soi dạ dày?

Nội soi thường được cân nhắc ở người có dấu hiệu cảnh báo, người từ 50 tuổi mới xuất hiện triệu chứng khó tiêu, khó tiêu dai dẳng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng cụ thể để quyết định chỉ định.

Dấu hiệu cảnh báo nên đi nội soi

• Có thể theo dõi: Đầy hơi, ợ chua thoáng qua, không kèm dấu hiệu cảnh báo ở người dưới 50 tuổi.
• Cần đi khám: Triệu chứng kéo dài hoặc tái phát. Nội soi là lựa chọn hợp lý ở người bị khó tiêu dai dẳng.
• Cần đánh giá sớm: Sụt cân không chủ ý, xuất huyết tiêu hóa, thiếu máu thiếu sắt, khó nuốt, đau khi nuốt, nôn kéo dài hoặc hình ảnh học nghi ngờ bệnh thực thể. Đây là những dấu hiệu cảnh báo. Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen cần được đánh giá sớm tại cơ sở y tế.

Có dấu hiệu cảnh báo không đồng nghĩa với mắc ung thư. Các dấu hiệu này giúp bác sĩ xác định những trường hợp cần được đánh giá sớm hơn.

Nhóm nguy cơ cao cần được đánh giá và cân nhắc nội soi

• Từ 50 tuổi trở lên, mới xuất hiện khó tiêu: Được khuyến cáo nội soi ban đầu.
• Có người thân bậc một mắc ung thư đường tiêu hóa trên: Đây là dấu hiệu cảnh báo. Tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng.
• Nhiễm HP kèm viêm teo hoặc dị sản ruột: Nên nội soi theo dõi mỗi 3 năm ở người có viêm teo giai đoạn tiến triển. Chỉ định xét nghiệm và điều trị HP cũng được mở rộng cho nhóm có nguy cơ ung thư dạ dày cao.

Với người chưa có triệu chứng, việc tầm soát cần được bác sĩ tư vấn dựa trên các yếu tố nguy cơ cá nhân.

Những trường hợp cần đánh giá trước khi nội soi

Theo ASGE 2018, trước thủ thuật, người bệnh cần được đánh giá về đường thở, tiền sử dị ứng, thuốc đang sử dụng và thời điểm ăn uống gần nhất. Người có nhiều bệnh nền hoặc nguy cơ đường thở cao cần được cân nhắc phương án an thần phù hợp, có thể cần bác sĩ gây mê hỗ trợ.

Nội soi dạ dày nhìn chung có độ an toàn cao nhưng vẫn tiềm ẩn biến chứng. Các biến chứng hiếm gặp có thể gồm rối loạn tim phổi liên quan đến thuốc an thần, chảy máu hoặc thủng đường tiêu hóa.

Kiểm tra dạ dày không cần nội soi được không?

Có. Tuy nhiên, các phương pháp không xâm lấn chỉ giúp kiểm tra một số vấn đề nhất định, không thay thế nội soi khi cần quan sát trực tiếp hoặc sinh thiết.

Các phương pháp kiểm tra dạ dày không cần nội soi

• Xét nghiệm HP không xâm lấn: Test hơi thở urê và xét nghiệm kháng nguyên HP trong phân được dùng để xác nhận đã diệt khuẩn. Trước khi xét nghiệm, người bệnh cần ngừng thuốc ức chế bơm proton ít nhất 2 tuần và chờ tối thiểu 4 tuần sau khi dùng kháng sinh. Việc điều chỉnh thuốc cần có hướng dẫn của bác sĩ.
• Pepsinogen huyết thanh: Đây là xét nghiệm không xâm lấn có giá trị trong phát hiện viêm teo dạ dày giai đoạn tiến triển. Nếu kết quả bất thường, người bệnh có thể được chỉ định nội soi để đánh giá thêm.
• Chụp X-quang dạ dày cản quang: Phương pháp này hiện phần lớn được thay thế bằng nội soi do không cho phép lấy mẫu mô xét nghiệm.

Khi nào các phương pháp này không thể thay thế nội soi?

Các phương pháp trên không thay thế được nội soi khi người bệnh có dấu hiệu cảnh báo, mới xuất hiện khó tiêu từ 50 tuổi, triệu chứng dai dẳng hoặc cần sinh thiết ổ loét, polyp. Kết quả xét nghiệm bất thường cũng có thể là căn cứ để bác sĩ chỉ định nội soi. Ngược lại, kết quả âm tính không đồng nghĩa với việc loại trừ bệnh lý nếu triệu chứng vẫn kéo dài.

Các phương pháp giúp giảm khó chịu khi nội soi dạ dày

Tùy tình trạng sức khỏe và điều kiện cơ sở y tế, người bệnh có thể lựa chọn nội soi không an thần, nội soi qua đường mũi hoặc nội soi có an thần, gây mê.

Nội soi gây mê và không gây mê khác nhau thế nào?

BS.CKII Lê Quyết Thắng – Trưởng khoa Gây mê hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Hà Nội cho biết:

“Nội soi tiêu hóa có thể thực hiện khi người bệnh tỉnh táo hoặc thực hiện gây mê. Với nội soi thông thường, người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, khó chịu khi đưa ống soi qua họng, thực quản hoặc đau bụng, căng tức khi nội soi đại tràng. Một số trường hợp không chịu được cảm giác này và phải dừng thủ thuật giữa chừng.

Trong khi đó, nội soi gây mê giúp người bệnh ngủ trong quá trình thực hiện, hạn chế cảm giác đau, buồn nôn và khó chịu. Nhờ vậy, người bệnh thoải mái hơn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để bác sĩ thực hiện thủ thuật. Việc gây mê cần được đánh giá và theo dõi phù hợp để bảo đảm an toàn cho người bệnh.”

Trong thực tế, cụm từ “nội soi gây mê” thường được dùng để chỉ nội soi có sử dụng thuốc an thần hoặc gây mê qua đường tĩnh mạch, với các mức độ khác nhau.

Nội soi dạ dày qua đường mũi có đau không?

Nội soi qua đường mũi thường ít gây khó chịu ở vùng họng hơn, nhưng không phải ai cũng phù hợp với phương pháp này.

Do ống soi nhỏ, phương pháp này có thể giúp giảm cảm giác buồn nôn khi đưa ống qua họng. Tuy nhiên, người có hốc mũi hẹp hoặc dễ chảy máu mũi có thể gặp khó khăn khi thực hiện, một số trường hợp cần chuyển sang nội soi qua đường miệng. Bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp phù hợp với từng người.

Cách chuẩn bị để quá trình nội soi dễ chịu hơn

• Trao đổi với bác sĩ về tâm lý lo lắng và trải nghiệm nội soi trước đây để lựa chọn phương pháp phù hợp.
• Tìm hiểu các hình thức nội soi tại cơ sở y tế và tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn trước thủ thuật.

Quy trình khám nội soi dạ dày

Quy trình nội soi dạ dày thường gồm các bước: thăm khám, chuẩn bị trước thủ thuật, thực hiện nội soi và theo dõi sau nội soi. Thời gian và cách tổ chức có thể khác nhau tùy cơ sở y tế và phương pháp thực hiện.

Chuẩn bị trước nội soi

• Nhịn ăn: Nhịn uống nước trong ít nhất 2 giờ và cần thời gian lâu hơn sau bữa ăn nhẹ. Thời gian nhịn ăn cụ thể phụ thuộc vào tình trạng người bệnh và chỉ định của cơ sở nội soi.
• Thông tin cần báo: Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ về bệnh nền, thuốc đang sử dụng, tiền sử dị ứng và những lần gây mê hoặc an thần trước đây. Không tự ý ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn.

Các bước thực hiện và thời gian nội soi

Người bệnh thường nằm nghiêng trái, được gây tê họng hoặc sử dụng thuốc an thần tùy phương pháp. Người bệnh có an thần cần được theo dõi nồng độ oxy trong máu, huyết áp và nhịp tim.

Bác sĩ đưa ống nội soi qua họng, thực quản đến dạ dày và tá tràng. Một lượng khí được bơm vào để làm căng lòng ống tiêu hóa, giúp quan sát niêm mạc rõ hơn. Nếu phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể lấy mẫu sinh thiết để xét nghiệm.

Thời gian quan sát thường chỉ vài phút. Nội soi không an thần kéo dài trung bình khoảng 2–3 phút. Tuy nhiên, tổng thời gian tại cơ sở y tế sẽ lâu hơn do cần chuẩn bị và theo dõi sau thủ thuật.

Chăm sóc sau nội soi và thời gian nhận kết quả

Sau nội soi, người bệnh cần lưu ý:

• Chờ khoảng 30–45 phút trước khi ăn uống nếu có sử dụng thuốc gây tê họng.
• Đau họng thường giảm sau khoảng 2 ngày; cảm giác đầy hơi do bơm khí thường hết trong vòng 24 giờ.
• Đi khám ngay nếu đau bụng dữ dội, sốt, nôn, đi ngoài phân đen hoặc chảy máu đáng kể.

Bác sĩ thường thông báo kết quả quan sát ngay sau nội soi. Nếu có sinh thiết, người bệnh cần chờ thêm để nhận kết quả xét nghiệm mô bệnh học. Thời gian trả kết quả tùy thuộc vào từng cơ sở y tế.

Tại Trung tâm Tiêu hóa HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, dịch vụ nội soi dạ dày được triển khai với hệ thống máy Olympus EVIS EXERA III CV-190 và Fujifilm VP7000, ứng dụng công nghệ NBI hỗ trợ quan sát và phát hiện các tổn thương bất thường tại niêm mạc tiêu hóa. Người bệnh có thể lựa chọn nội soi gây mê để giảm cảm giác khó chịu trong quá trình thực hiện. Trung tâm triển khai sinh thiết và xử lý polyp theo chỉ định, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tiêu hóa.

Nếu bạn thường xuyên đau thượng vị, ợ nóng, đầy bụng hoặc có dấu hiệu bất thường ở đường tiêu hóa, hãy chủ động thăm khám để được bác sĩ tư vấn phương pháp kiểm tra phù hợp. Liên hệ Trung tâm Tiêu hóa HANO qua 0869 521 221 / 0981 500 770 để đặt lịch nội soi và được hướng dẫn chuẩn bị trước thủ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Nội soi dạ dày từ đâu, ống nội soi đi qua đường nào?

Ống nội soi được đưa vào qua miệng hoặc mũi, đi qua họng, thực quản rồi đến dạ dày và tá tràng. Đường nội soi phụ thuộc vào loại ống, đặc điểm mũi họng và lựa chọn phù hợp của người bệnh.Bao lâu nên nội soi dạ dày một lần?

Không có lịch nội soi cố định cho tất cả mọi người. Thời gian kiểm tra lại phụ thuộc vào kết quả lần soi trước và yếu tố nguy cơ. Người bị viêm teo niêm mạc dạ dày tiến triển nên nội soi theo dõi mỗi 3 năm. Trong khi đó, nội soi lại sau 1 năm được gợi ý trong một số trường hợp đã cắt polyp loạn sản mức độ thấp.

Có thể nội soi dạ dày và đại trực tràng trong cùng một lần không?

Có. Hai thủ thuật có thể được thực hiện trong cùng một buổi nếu có chỉ định và sức khỏe người bệnh đáp ứng. Thực hiện nội soi dạ dày trước, nội soi đại tràng sau có thể giúp giảm liều thuốc an thần. Tuy nhiên, thứ tự thực hiện cần do bác sĩ quyết định.

Phòng nội soi dạ dày cần đáp ứng điều kiện gì?

Phòng nội soi cần bảo đảm điều kiện thực hiện thủ thuật, kiểm soát nhiễm khuẩn và xử lý ống nội soi đúng quy định. Quyết định 3916/QĐ-BYT năm 2017 của Bộ Y tế hướng dẫn quy trình xử lý ống nội soi mềm tại các cơ sở khám, chữa bệnh. Nếu nội soi có an thần, cơ sở cần có phương tiện theo dõi nồng độ oxy, huyết áp và nhịp tim.

Sau nội soi bao lâu có thể ăn uống bình thường?

Thông thường, người bệnh có thể ăn uống sau khoảng 30–45 phút, khi cảm giác và khả năng nuốt đã trở lại bình thường. Nếu có sinh thiết hoặc cắt polyp, cần thực hiện theo hướng dẫn riêng của bác sĩ.

=============================

Nội soi dạ dày giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng, phát hiện các tổn thương như viêm loét, polyp, dấu hiệu trào ngược và tổn thương tiền ung thư. Tuy nhiên, phương pháp này vẫn có những giới hạn và rủi ro nhất định. Việc thực hiện cần dựa trên triệu chứng, tuổi, tiền sử bệnh và đánh giá của bác sĩ.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động thăm khám tại Trung tâm Tiêu hóa HANO – Bệnh viện Đa khoa Hà Nội để được bác sĩ tư vấn và chỉ định phương pháp kiểm tra phù hợp.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. ASGE Standards of Practice Committee, Banerjee S, Cash BD, Dominitz JA, Baron TH, Anderson MA, Ben-Menachem T, Fisher L, Fukami N, Harrison ME, Ikenberry SO, Khan K, Krinsky ML, Maple J, Fanelli RD, Strohmeyer L. The role of endoscopy in the management of patients with peptic ulcer disease. Gastrointest Endosc. 2010;71(4):663–668. doi:10.1016/j.gie.2009.11.026. Available from: https://www.asge.org/docs/default-source/education/practice_guidelines/doc-the-role-of-endoscopy-in-the-management-of-patientswith-peptic-ulcer-disease.pdf?sfvrsn=6
2. ASGE Standards of Practice Committee, Desai M, Ruan W, Thosani NC, Amaris M, Scott JS, Saeed A, Abu Dayyeh B, Canto MI, Abidi W, Alipour O, Amateau SK, Cosgrove N, Elhanafi SE, Forbes N, Kohli DR, Kwon RS, Fujii-Lau LL, Machicado JD, Marya NB, Ngamruengphong S, Pawa S, Sheth SG, Thiruvengadam NR, Qumseya BJ. American Society for Gastrointestinal Endoscopy guideline on the diagnosis and management of GERD: methodology and review of evidence. VideoGIE. 2025;10(2):81–137. doi:10.1016/j.vgie.2024.10.001. Available from:  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40012897/
3. International Agency for Research on Cancer. GLOBOCAN 2022: Vietnam fact sheet. Lyon: International Agency for Research on Cancer; 2024. Available from: https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/704-viet-nam-fact-sheet.pdf

Bộ Y tế. Quyết định số 3916/QĐ-BYT ngày 29/12/2017 về việc ban hành Hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở khám chữa bệnh. Hà Nội: Bộ Y tế; 2017. Available from: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-3916-QD-BYT-2017-Huong-dan-kiem-soat-nhiem-khuan-trong-co-so-kham-chua-benh-365289.aspx