Thẻ: thoát vị đĩa đệm

Cơn đau lưng âm ỉ kéo dài, lan xuống mông và chân, khiến bạn không thể ngồi yên, đứng vững hay thậm chí là ngủ ngon giấc. Đây là nỗi ám ảnh quen thuộc của rất nhiều người và là một trong những dấu hiệu điển hình của thoát vị đĩa đệm L4 L5 – bệnh lý xương khớp cột sống phổ biến nhất hiện  nay. Tình trạng này không chỉ gây đau đớn, phiền toái mà nếu không được can thiệp đúng cách, nó có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động.

Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện, giúp bạn hiểu rõ về bệnh lý này và tìm ra hướng điều trị phù hợp nhất. Cùng Bệnh viện Đa Khoa Hà Nội đi tìm hiểu nhé!

Thoát vị đĩa đệm L4 L5 là gì? Vị Trí đốt sống L4 L5 ở đâu?

Cấu trúc cột sống thắt lưng và vai trò của L4-L5

Cột sống thắt lưng của chúng ta bao gồm 5 đốt sống, được ký hiệu từ L1 đến L5. Vị trí đốt sống L4 L5 nằm ở phần thấp nhất của cột sống, ngay phía trên xương cùng. Đây là khu vực bản lề, chịu trách nhiệm nâng đỡ phần lớn trọng lượng của cơ thể và thực hiện các chuyển động phức tạp như cúi, gập, xoay người.

Khoảng 60-80% dân số sẽ trải qua tình trạng đau lưng dưới ít nhất một lần trong đời. Trong số đó, nhiều người bị đau lưng kèm đau lan xuống chân do thoát vị đĩa đệm (1).

Thoát vị L4 L5 là gì?

Đĩa đệm là một cấu trúc dạng thớ sụn, có vỏ bọc bên ngoài (bao xơ) và nhân nhầy ở bên trong, hoạt động như một bộ giảm xóc giữa các đốt sống. Thoát vị đĩa đệm L4 L5 (hay thoát vị L4 L5) xảy ra khi bao xơ của đĩa đệm nằm giữa hai đốt sống này bị rách hoặc yếu đi, khiến cho nhân nhầy bên trong thoát ra ngoài, chèn ép vào các rễ thần kinh xung quanh, đặc biệt là rễ thần kinh L5.

Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm L4 L5

• Thoái hóa tự nhiên: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Theo thời gian, đĩa đệm mất nước, trở nên khô và kém đàn hồi, khiến bao xơ dễ bị rách. Tình trạng thoái hóa đốt sống lưng L4 L5 là tiền đề trực tiếp dẫn đến thoát vị.
• Chấn thương: Tai nạn giao thông, tai nạn lao động, hoặc chấn thương thể thao có thể gây ra một lực tác động đột ngột lên cột sống, làm rách bao xơ đĩa đệm.
• Sai tư thế: Ngồi làm việc quá lâu, ngồi sai tư thế, mang vác vật nặng không đúng cách làm tăng áp lực lên cột sống thắt lưng một cách từ từ nhưng liên tục.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể dư thừa tạo ra một áp lực khổng lồ lên các đĩa đệm vùng thắt lưng.
• Yếu tố di truyền: Một số người có yếu tố di truyền khiến cấu trúc đĩa đệm yếu hơn bình thường.

Dấu hiệu nhận biết thoát vị đĩa đệm L4 L5

Các triệu chứng của bệnh rất đa dạng, tùy thuộc vào mức độ thoát vị và hướng của khối thoát vị chèn ép vào rễ thần kinh.

Triệu chứng đau thắt lưng – dấu hiệu phổ biến nhất

Cơn đau thường bắt đầu ở vùng thắt lưng dưới, có thể âm ỉ hoặc dữ dội. Cơn đau tăng lên khi người bệnh ngồi lâu, đứng lâu, ho, hắt hơi hoặc khi cố gắng cúi người. Nằm nghỉ ngơi, đặc biệt là nằm co chân, có thể giúp giảm đau tạm thời.

Đau lan xuống hông, mông, chân (Đau thần kinh tọa)

Đây là triệu chứng đặc trưng nhất khi khối thoát vị đĩa đệm L4 L5 chèn ép vào rễ thần kinh L5. Cơn đau có đường đi rất điển hình: từ thắt lưng, lan qua mông, chạy dọc xuống mặt sau hoặc mặt ngoài của đùi, cẳng chân và có thể lan đến tận mu bàn chân và ngón chân cái. Cảm giác đau được mô tả như điện giật, bỏng rát hoặc đau nhói.

Tê bì, yếu cơ, giảm vận động chân

• Tê bì, kiến bò: Cảm giác tê, ngứa ran như có kiến bò thường xuất hiện ở vùng cẳng chân, mu bàn chân và các ngón chân.
• Yếu cơ: Người bệnh có thể cảm thấy khó khăn khi nhấc mũi chân hoặc ngón chân cái lên (dấu hiệu “bàn chân rơi”). Việc đi lại trở nên khó khăn, dễ vấp ngã.

Dấu hiệu nặng cần thăm khám sớm

• Hội chứng đuôi ngựa (Cauda Equina Syndrome): Đây là một cấp cứu y khoa. Khối thoát vị lớn chèn ép vào toàn bộ chùm rễ thần kinh đuôi ngựa, gây ra các triệu chứng:
  • Mất cảm giác vùng yên ngựa (vùng da tiếp xúc với yên xe).
  • Rối loạn tiểu tiện, đại tiện (bí tiểu, tiểu không tự chủ).
  • Yếu hoặc liệt cả hai chân.
• Teo cơ: Cơ ở vùng cẳng chân bị ảnh hưởng trở nên nhỏ và yếu đi rõ rệt so với bên còn lại.

Chẩn đoán thoát vị đĩa đệm L4 L5

Khám lâm sàng & các test thần kinh

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về triệu chứng, tiền sử bệnh và thực hiện các nghiệm pháp thăm khám:

• Kiểm tra tầm vận động: Yêu cầu bệnh nhân cúi, ngửa, nghiêng để xác định các động tác gây đau.
• Nghiệm pháp nâng chân thẳng (Lasegue’s sign): Bệnh nhân nằm ngửa, bác sĩ từ từ nâng thẳng chân bị đau lên. Nếu cơn đau xuất hiện khi chân được nâng dưới 70 độ, nghiệm pháp dương tính, gợi ý có chèn ép rễ thần kinh.
• Kiểm tra sức cơ, phản xạ và cảm giác: Để đánh giá mức độ tổn thương thần kinh.

Chụp MRI – hình ảnh thoát vị đĩa đệm L4 L5 rõ nhất

Chụp cộng hưởng từ (MRI) là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán. MRI cung cấp hình ảnh thoát vị đĩa đệm chi tiết, cho phép bác sĩ thấy rõ vị trí, kích thước, hình thái của khối thoát vị, mức độ chèn ép lên rễ thần kinh và tủy sống. Đây là công cụ quan trọng nhất để đưa ra quyết định điều trị. Nhờ có hình ảnh thoát vị đĩa đệm L4 L5 từ MRI, bác sĩ có thể lên kế hoạch điều trị chính xác.  

X-quang, CT-scan & các xét nghiệm hỗ trợ

• X-quang: Không thể thấy được đĩa đệm nhưng giúp loại trừ các nguyên nhân gây đau lưng khác như gãy xương, trượt đốt sống, hoặc khối u. X-quang cũng có thể cho thấy các dấu hiệu gián tiếp như hẹp khe đĩa đệm trong bệnh thoái hóa đốt sống lưng L4 L5.
• CT-scan: Có thể được chỉ định nếu bệnh nhân không thể chụp MRI.
• Điện cơ ký (EMG): Đo hoạt động điện của cơ và dây thần kinh, giúp xác định chính xác rễ thần kinh nào đang bị tổn thương.

Cách chữa thoát vị đĩa đệm L4 L5

ThS.BS Trần Nam Chung – Phó Trưởng Khoa Cơ xương khớp – Bệnh viện E, cho biết: “Với sự phát triển của y học hiện đại có rất nhiều phương pháp điều trị thành công cho các bệnh nhân thoát vị đĩa đệm. Nhiều người chữa xong vẫn sinh hoạt, vận động bình thường thậm chí là chơi các môn thể thao.”

Điều trị bảo tồn là ưu tiên hàng đầu

Đa phần bệnh nhân thoát vị đĩa đệm L4 L5 có thể cải thiện tốt chỉ bằng các phương pháp điều trị bảo tồn mà không cần đến phẫu thuật. Cách chữa thoát vị đĩa đệm L4 L5 theo hướng bảo tồn bao gồm:

• Nghỉ ngơi: Nghỉ ngơi tại giường trong giai đoạn cấp (1-2 ngày), tránh các hoạt động gây đau.
• Thuốc:
  • Thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAIDs).
  • Thuốc giãn cơ.
  • Thuốc giảm đau thần kinh (nếu đau nhiều).
• Vật lý trị liệu: Đây là trụ cột của điều trị bảo tồn. Các chuyên gia sẽ hướng dẫn các bài tập kéo giãn, tăng cường sức mạnh cho cơ lưng và cơ bụng, giúp ổn định cột sống. Các phương pháp như siêu âm trị liệu, kích thích điện cũng có thể được áp dụng.

Tiêm ngoài màng cứng / can thiệp giảm đau

Nếu các loại thuốc uống không hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định tiêm Corticosteroid vào khoang ngoài màng cứng (quanh rễ thần kinh bị chèn ép). Mũi tiêm này có tác dụng chống viêm mạnh, giúp giảm sưng và giảm đau nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân tập vật lý trị liệu.

Thoát vị đĩa đệm L4 L5 có nên mổ không?

Phẫu thuật chỉ được xem xét khi các phương pháp điều trị bảo tồn thất bại sau một thời gian đủ dài (thường là 6 tuần đến 3 tháng) hoặc khi có các dấu hiệu nguy hiểm. Vậy, thoát vị đĩa đệm L4 L5 có nên mổ không? Chỉ định mổ thường được đặt ra trong các trường hợp:

• Đau dữ dội, không đáp ứng với mọi phương pháp bảo tồn.
• Yếu cơ, liệt tiến triển.
• Hội chứng đuôi ngựa (chỉ định mổ cấp cứu).
• Đau ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, không thể làm việc hay sinh hoạt.

Các phương pháp phẫu thuật phổ biến bao gồm vi phẫu thuật lấy nhân đệm, phẫu thuật nội soi.

Hướng dẫn hỗ trợ điều trị thoát vị đĩa đệm L4 L5 tại nhà

Các hoạt động cần tránh

• Mang vác vật nặng, đặc biệt là cúi xuống nhấc vật nặng lên.
• Ngồi quá lâu một chỗ, ngồi xổm, ngồi ghế thấp không có tựa lưng.
• Các môn thể thao có tính đối kháng, xoắn vặn cột sống mạnh như tennis, golf, bóng đá.
• Đi giày cao gót.

Bác sĩ Trần Nam Chung cho biết thêm: “Với các bạn đang có dấu hiệu đau lưng hoặc đã có chẩn đoán bị thoát vị đĩa đệm thì động tác cúi lưng là động tác ảnh hưởng vô cùng lớn đến vị trí thoát vị đĩa đệm đặc biệt là vùng cột sống thắt lưng. Ngoài ra bệnh nhân cần tránh ngồi nghiêng, quá ngả ra sau hay ưỡn ra trước… những tư thế này đều làm cho áp lực đĩa đệm tăng lên gấp đôi.”

Thực phẩm nên hạn chế

• Thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo bão hòa vì chúng có thể làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể.
• Rượu, bia, thuốc lá.

Bài tập hỗ trợ phục hồi tại nhà

• Bài tập McKenzie: Các động tác ưỡn lưng nhẹ nhàng giúp đẩy nhân nhầy về lại vị trí trung tâm.
• Bài tập kéo giãn cơ hình lê (Piriformis stretch): Giúp giảm chèn ép thần kinh tọa.
• Bài tập “Cây cầu” (Bridge): Tăng cường sức mạnh cho cơ mông và cơ lưng dưới.
• Lưu ý: Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu trước khi bắt đầu bất kỳ bài tập nào.

>> Xem thêm: Người mắc thoát vị đĩa đệm có nên đi bộ?

Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời

• Chèn ép thần kinh tọa kéo dài: Đau mãn tính, tê bì dai dẳng làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.
• Rối loạn vận động: Yếu cơ, teo cơ chân, bàn chân rơi, dáng đi bất thường, dễ vấp ngã.
• Nguy cơ tàn phế: Trong trường hợp nặng nhất (hội chứng đuôi ngựa không được cấp cứu kịp thời), bệnh nhân có thể bị liệt hai chân và mất kiểm soát chức năng tiểu tiện, đại tiện vĩnh viễn.

Phòng ngừa thoát vị đĩa đệm L4 L5

Tư thế sinh hoạt đúng

• Ngồi: Giữ lưng thẳng, có ghế tựa, hai chân chạm đất.
• Đứng: Giữ thẳng cột sống, không khom lưng.
• Ngủ: Nằm ngửa với gối dưới khoeo chân hoặc nằm nghiêng co gối.

Giảm áp lực cột sống khi làm việc nặng

Khi cần nhấc vật nặng, hãy ngồi xổm xuống, giữ thẳng lưng và dùng sức của cơ đùi để nâng vật lên, không dùng sức của lưng.

Kiểm soát cân nặng & chế độ luyện tập phù hợp

Duy trì cân nặng hợp lý để giảm áp lực cho cột sống. Thường xuyên tập các môn thể thao tốt cho lưng như bơi lội, đi bộ, yoga.

Câu hỏi thường gặp

1. Thoát vị đĩa đệm L4 L5 có tự khỏi không?

Trong một số trường hợp thoát vị nhẹ, cơ thể có cơ chế tự chữa lành, khối thoát vị có thể co lại và các triệu chứng thuyên giảm. Tuy nhiên, điều này không xảy ra với tất cả mọi người. Việc tuân thủ điều trị bảo tồn (vật lý trị liệu, thay đổi lối sống) đóng vai trò quan trọng để thúc đẩy quá trình này và ngăn ngừa tái phát.

2. Khi nào cần mổ thoát vị đĩa đệm L4 L5?

Phẫu thuật được chỉ định khi điều trị bảo tồn thất bại sau ít nhất 6 tuần, bệnh nhân bị đau dữ dội không thể chịu đựng, yếu liệt chân tiến triển, hoặc có hội chứng đuôi ngựa (rối loạn tiểu tiện, mất cảm giác vùng tầng sinh môn) – đây là một cấp cứu ngoại khoa.

3. Thoát vị đĩa đệm L4 L5 có nguy hiểm không?

Bản thân bệnh không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng các biến chứng của nó thì có. Nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến đau mãn tính, yếu liệt, teo cơ chân, và nguy hiểm nhất là hội chứng đuôi ngựa có thể gây tàn phế vĩnh viễn.

4. Bị thoát vị đĩa đệm L4 L5 kiêng gì để tránh bệnh nặng hơn?

Người bệnh cần biết thoát vị đĩa đệm L4 L5 kiêng gì. Cụ thể là: kiêng mang vác vật nặng, tránh các động tác cúi gập, xoắn vặn cột sống đột ngột, không ngồi hoặc đứng quá lâu một tư thế, hạn chế đi giày cao gót và các môn thể thao có tính đối kháng mạnh.

5. Điều trị bảo tồn mất bao lâu thì cải thiện?

Hầu hết bệnh nhân sẽ cảm thấy cải thiện đáng kể sau 4-6 tuần điều trị bảo tồn tích cực, bao gồm dùng thuốc và tập vật lý trị liệu đều đặn. Tuy nhiên, thời gian phục hồi hoàn toàn có thể kéo dài vài tháng và phụ thuộc vào mức độ nặng của bệnh cũng như sự tuân thủ của người bệnh.

————————————————

Thoát vị đĩa đệm L4 L5 là một bệnh lý phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách. Đừng chủ quan với những cơn đau lưng. Nếu bạn đang gặp phải các triệu chứng trên, hãy tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám. Tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, với đội ngũ chuyên gia Cơ xương khớp và Chẩn đoán hình ảnh hàng đầu, chúng tôi sẵn sàng giúp bạn chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất. Vui lòng liên hệ hotline 1900 2345 29 / 0981 500 770 để được tư vấn và đặt lịch hẹn.

NGUỒN THAM KHẢO

1. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). (2021). Herniated Disk in the Lower Back. https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases–conditions/herniated-disk-in-the-lower-back/