Tầm soát ung thư vòm họng: Phương pháp và quy trình
Ung thư vòm họng là một căn bệnh nguy hiểm, thường khó được phát hiện sớm do các triệu chứng ban đầu dễ bị nhầm lẫn với những bệnh lý thông thường. Do đó, việc tầm soát ung thư vòm họng sớm đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu, giúp tăng hiệu quả điều trị và khả năng thành công.
Tầm soát ung thư vòm họng là gì?
Ung thư vòm họng (hay ung thư mũi họng – nasopharyngeal cancer) là bệnh lý hình thành từ các tế bào bất thường trong vùng mũi họng, chủ yếu xuất phát từ các tế bào vảy lót tại khu vực này. Theo cấu trúc giải phẫu, vòm họng nằm ở phần trên của họng, bao gồm vòm họng, miệng họng và hạ họng. (1)
Tại Việt Nam, ung thư vòm họng thường gặp ở độ tuổi từ 30 đến 50, tuy nhiên, tình trạng này đang có xu hướng xảy ra ở người trẻ tuổi hơn.
>> Xem thêm: Tầm soát ung thư vòm họng sống được bao lâu?
Do các triệu chứng ban đầu không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với những bệnh lý thông thường như cảm cúm, bệnh thường chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn. Lúc này, khối u đã phát triển lớn và di căn đến các cơ quan khác, gây khó khăn trong điều trị và khiến tiên lượng trở nên kém khả quan.
Thống kê cho thấy, chỉ khoảng 40% bệnh nhân ung thư vòm họng có thể sống thêm 5 năm khi được điều trị tích cực. Vì vậy, xét nghiệm và tầm soát ung thư vòm họng sớm là yếu tố quan trọng giúp phát hiện bệnh kịp thời, hỗ trợ quá trình chẩn đoán và điều trị hiệu quả.
Dấu hiệu cảnh báo bạn nên tầm soát ung thư vòm họng
Hiện tại, các bác sĩ vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân gây ung thư vòm họng.
Phần lớn bệnh nhân chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, lúc này khối u thường đã phát triển lớn, di căn hoặc lan đến các hạch bạch huyết và các cơ quan khác trong cơ thể. Nguyên nhân chính khiến bệnh khó phát hiện sớm là do các triệu chứng ung thư vòm họng không đặc hiệu, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường hô hấp thông thường.
Việc thực hiện xét nghiệm tầm soát ung thư vòm họng định kỳ có thể giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, từ đó tăng khả năng điều trị thành công và giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
BS.CKI Trần Mạnh Tuấn – Bs Chuyên khoa Tai – Mũi – Họng Bệnh viện Đa khoa Hà Nội khuyên, nếu bạn gặp phải các triệu chứng dưới đây kéo dài hơn một tuần mà không có dấu hiệu cải thiện, hãy nhanh chóng đến cơ sở y tế uy tín để được kiểm tra và điều trị kịp thời:
- Dấu hiệu phổ biến nhất là thấy có u ở cổ.
- Cảm giác đầy hoặc đau trong tai: Nguyên nhân do tích tụ dịch trong tai giữa. Nếu tình trạng này kéo dài và chỉ xuất hiện ở một bên tai, cần đặc biệt lưu ý.
- Đau họng không khỏi, ù và đau tai.
- Sụt cân bất thường.
- Khó nói, khó thở, khó mở miệng.
- Nghẹt mũi.
- Thường xuyên chảy máu cam.
- Tê cứng hoặc đau mặt.
- Mệt mỏi, đau đầu
- Nhìn mờ hoặc nhìn một vật thành hai.
Ngoài ra, những người thuộc nhóm nguy cơ mắc ung thư vòm họng nên thực hiện khám tai mũi họng chuyên sâu định kỳ và xét nghiệm tầm soát ung thư vòm họng để phát hiện bệnh sớm:
- Nam giới từ 30-55 tuổi.
- Gia đình có người thân mắc ung thư vòm họng.
- Bệnh nhân có tiền sử nhiễm EBV trong máu.
- Ăn nhiều cá muối, dưa muối,…
- Hút thuốc lá, uống rượu.
- Tiếp xúc nhiều khói bụi, hóa chất,…
Các phương pháp tầm soát ung thư vòm họng
Khám lâm sàng và cận lâm sàng
Khám lâm sàng giúp phát hiện những bất thường ở khu vực tai mũi họng, từ đó bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như EBV DNA, EBV IgA, tổng phân tích tế bào máu, chức năng gan thận,… để xác định tình trạng bệnh cụ thể.
Nội soi tai mũi họng
Vòm họng nằm sâu trong vùng đầu cổ, khiến việc quan sát trực tiếp trở nên khó khăn. Vì vậy, các bác sĩ sẽ thực hiện nội soi để kiểm tra sự phát triển bất thường, chảy máu hoặc các dấu hiệu bệnh khác. Có hai kỹ thuật nội soi phổ biến:
- Nội soi vòm họng gián tiếp: Sử dụng gương nhỏ đặc biệt kết hợp với đèn sáng để soi vòm họng và các khu vực xung quanh.
- Nội soi mũi họng trực tiếp: Dùng một ống nội soi mềm có gắn camera và đèn chiếu được đưa qua mũi để quan sát niêm mạc họng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể xịt thuốc tê vào mũi để quá trình nội soi trở nên dễ chịu hơn.
Xét nghiệm sinh hoá
Xét nghiệm sinh hóa được sử dụng để đánh giá tiên lượng bệnh thông qua việc kiểm tra các phản ứng huyết thanh như IgA/VCA, IgA/EA và IgA/EBV DNA. Những xét nghiệm này giúp bác sĩ đánh giá tình trạng tổng quát của bệnh cũng như chức năng gan thận, đồng thời xác định nguyên nhân và nguy cơ mắc bệnh.
Sinh thiết vòm họng
Tùy vào vị trí và đặc điểm của bệnh, bác sĩ sẽ chọn phương pháp sinh thiết thích hợp:
- Sinh thiết nội soi: Bác sĩ sử dụng ống nội soi để kiểm tra bên trong vòm họng. Mẫu tế bào từ vòm họng sẽ được lấy qua ống nội soi và sau đó được quan sát dưới kính hiển vi.
- Sinh thiết chọc hút bằng kim nhỏ: Phương pháp này được áp dụng khi có nghi ngờ về sự hiện diện của khối u trong hoặc gần khu vực cổ. Bác sĩ sẽ sử dụng một kim mỏng và rỗng gắn vào ống tiêm để hút một lượng nhỏ dịch hoặc mẫu từ khối u, rồi quan sát dưới kính hiển vi. Tùy theo tình huống cụ thể, bác sĩ có thể áp dụng thuốc tê tại chỗ hoặc không trước khi thực hiện thủ thuật.
Chụp MRI
Việc thực hiện các xét nghiệm hình ảnh có thể giúp xác định vị trí nghi ngờ ung thư, kiểm tra tình trạng di căn hoặc đánh giá hiệu quả điều trị. Cụ thể, các xét nghiệm hình ảnh bao gồm:
- Chụp X-quang ngực: Được thực hiện để xác định liệu ung thư vòm họng đã di căn đến phổi hay chưa.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT): Phương pháp này giúp xác định vị trí, kích thước và hình dạng của khối u, cũng như phát hiện các hạch bạch huyết bị ung thư. Chụp CT còn hỗ trợ xác định liệu ung thư vòm họng có xâm lấn vào xương đáy sọ hay không.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): Dùng để kiểm tra xem ung thư vòm họng có xâm lấn vào các mô mềm xung quanh vòm họng hay không.
- Chụp cắt lớp phát xạ (PET): Giúp xác định ung thư đã di căn đến hạch bạch huyết hay chưa. Phương pháp này kết hợp với X-quang phổi để xác định liệu các bất thường trên X-quang phổi có phải do ung thư gây ra hay không.
Vì sao nên khám tầm soát ung thư vòm họng sớm?
Theo thống kê, khu vực Đông Nam Á có tỷ lệ mắc ung thư vòm họng thuộc nhóm trung bình-cao, với tỷ lệ khoảng 25/100.000 người. Tỷ lệ mắc bệnh ở nam giới cao gấp 2-3 lần so với nữ giới. Tại Việt Nam, ung thư vòm họng là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu, chiếm 12% tổng số ca tử vong. Độ tuổi mắc bệnh thường rơi vào khoảng từ 30-55 tuổi và có xu hướng ngày càng trẻ hóa do nhiều yếu tố khác nhau.
Ở giai đoạn sớm, triệu chứng của bệnh thường không rõ ràng, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường. Chỉ đến khi bệnh tiến triển sang giai đoạn II-III, các dấu hiệu của ung thư vòm họng mới bắt đầu rõ ràng hơn. Các phương pháp điều trị sẽ thay đổi tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, cũng như tỷ lệ chữa khỏi và thời gian sống. Nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn I-II, tỷ lệ sống sau 10 năm có thể đạt trên 90%, trong khi giai đoạn III-IV, tỷ lệ sống còn sau 2 năm giảm xuống chỉ còn 20-30%. Vì vậy, việc chẩn đoán sớm là vô cùng quan trọng.
Điều trị bệnh ở giai đoạn sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giúp giảm thiểu chi phí, thời gian điều trị và mang lại tinh thần tốt hơn cho bệnh nhân.
Vì vậy, nếu bạn đang gặp phải các dấu hiệu như đau đầu, ù tai, nghẹt mũi, chảy máu cam thường xuyên, nổi hạch ở cổ, có máu trong nước bọt hoặc giảm thính lực, hãy thực hiện khám tầm soát ung thư vòm họng càng sớm càng tốt.
Ai nên tầm soát ung thư vòm họng?
Ngoài những người có triệu chứng rõ ràng, một số đối tượng có nguy cơ cao mắc ung thư vòm họng cũng nên đi tầm soát sớm, bao gồm:
- Người nhiễm virus Epstein-Barr (loại virus được phát hiện trong tế bào ung thư vòm họng).
- Người mắc các bệnh lý nhiễm trùng tai mũi họng mạn tính.
- Người làm việc trong môi trường có tiếp xúc thường xuyên với cao su, nhựa tổng hợp, hóa chất, hơi carbon, tia phóng xạ, v.v.
- Người thường xuyên tiêu thụ thực phẩm lên men, thịt hun khói, đồ muối chua (những thực phẩm chứa hoạt chất Nitrosamine có thể gây ung thư).
- Người thường xuyên hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc sử dụng các chất kích thích.
- Người có tiền sử gia đình từng mắc bệnh ung thư vòm họng.
Các triệu chứng xuất hiện trong giai đoạn sớm của ung thư vòm họng thường rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường như cảm cúm hay các bệnh tai mũi họng. Vì vậy, việc tầm soát ung thư vòm họng định kỳ, tối thiểu 1 lần mỗi năm, là rất quan trọng để phát hiện sớm và nâng cao khả năng điều trị hiệu quả.
Lưu ý trước khi tầm soát ung thư vòm họng
Khi muốn tầm soát ung thư vòm họng, bạn cần lưu ý:
- Nhịn ăn sáng để thuận tiện cho việc thăm khám và thực hiện các xét nghiệm sàng lọc.
- Lựa chọn trang phục thoải mái, dễ dàng để quá trình thăm khám diễn ra suôn sẻ.
- Tránh sử dụng các đồ uống chứa chất kích thích, trà, cà phê, sữa, nước ngọt và nước ép trái cây. Chỉ nên uống nước lọc trong vòng 24 giờ trước khi đến khám.
- Không uống rượu bia hay hút thuốc lá trước khi thăm khám.
Tầm soát ung thư vòm họng tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nội
Bước 1: Thăm khám lâm sàng
Bác sĩ sẽ tiến hành hỏi thăm thông tin về tiền sử bệnh lý cá nhân và gia đình, đồng thời khai thác các dấu hiệu bệnh. Sau đó, bác sĩ sẽ kiểm tra các khu vực vùng đầu và cổ để phát hiện bất kỳ bất thường nào. Bác sĩ cũng sẽ sử dụng tay để kiểm tra xem có hạch cổ bệnh lý hay không.
Bước 2: Nội soi tai-mũi-họng
Bác sĩ sẽ thực hiện nội soi tai-mũi-họng để quan sát niêm mạc bên trong vòm họng và miệng. Nếu phát hiện bất thường, bác sĩ sẽ lấy mẫu bệnh phẩm từ vùng tổn thương để gửi đi giải phẫu bệnh để đánh giá.
Bước 3: Chẩn đoán hình ảnh
Chụp cắt lớp vi tính (CT) và/hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng đầu-cổ được thực hiện để đánh giá kích thước, mức độ ảnh hưởng, khả năng xâm lấn và di căn của khối u, hạch. Kỹ thuật này thường được chỉ định khi có nghi ngờ lâm sàng hoặc phát hiện tổn thương u qua nội soi.
PET-CT hoặc CT các vùng khác trên cơ thể cũng được sử dụng để xác định mức độ di căn và đánh giá ảnh hưởng của ung thư vòm họng đến các cơ quan khác.
Bước 4: Tư vấn điều trị, theo dõi định kỳ
Bệnh viện Đa khoa Hà Nội cung cấp gói khám tầm soát ung thư vòm họng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân trong việc phát hiện và điều trị sớm ung thư vòm họng. Quy trình thăm khám được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, cùng với sự hỗ trợ của các thiết bị hiện đại như máy nội soi, máy chụp cắt lớp vi tính (CT), hệ thống chụp cộng hưởng từ (MRI), đảm bảo kết quả nhanh chóng và chính xác.
Tầm soát ung thư vòm họng sớm giúp nhận diện và kiểm soát nguy cơ ung thư ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng, đồng thời phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu. Đây là biện pháp hiệu quả để bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ tử vong do chẩn đoán muộn khi khối u đã xâm lấn hoặc di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể.
Để đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, vui lòng liên hệ HOTLINE 1900 2345 29 hoặc đặt lịch trực tiếp tại đây.
Câu hỏi thường gặp:
- tầm soát ung thư vòm họng bằng cách nào?
Tầm soát ung thư vòm họng được thực hiện qua:
- Khám lâm sàng: Quan sát, kiểm tra vùng đầu, cổ, họng và sờ hạch cổ.
- Nội soi tai-mũi-họng: Quan sát niêm mạc, sinh thiết nếu có bất thường.
- Xét nghiệm máu: Kiểm tra EBV DNA, IgA/VCA, IgA/EA.
- Chẩn đoán hình ảnh: Chụp X-quang, CT, MRI, PET-CT để xác định khối u và mức độ di căn.
- Sinh thiết: Phân tích mẫu tế bào tổn thương.
Những người có nguy cơ cao nên tầm soát định kỳ 1 lần/năm.
- bảng giá tầm soát ung thư vòm họng tại BVĐK HN là bao nhiêu?
Chi phí tầm soát ung thư vòm họng thường dao động từ 1.000.000 đến 2.000.000 VNĐ, tùy thuộc vào các xét nghiệm và phương pháp chẩn đoán được thực hiện.
Để biết thông tin chính xác và cập nhật nhất về chi phí tầm soát ung thư vòm họng tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nội, bạn nên liên hệ trực tiếp với bệnh viện qua trang web chính thức hoặc hotline 1900 2345 29 để được tư vấn chi tiết.
Nguồn:
- National cancer institute, https://www.cancer.gov/types/head-and-neck/patient/oral-screening-pdq, (20/1/2025)